Một khoản thu mới có thể hữu ích, nhưng không đủ để thay thế cải cách tài khóa
Lập luận rằng người giàu có thể “trả hết” những khó khăn tài chính của nhà nước thường bỏ qua chênh lệch rất lớn giữa tài sản tư nhân và dòng chi tiêu công hàng năm. The Sunday Times Rich List 2026 ước tính 157 tỷ phú ở Anh sở hữu tổng tài sản khoảng 670 tỷ bảng. Con số nghe rất lớn, nhưng đây chủ yếu là giá trị doanh nghiệp, cổ phiếu, bất động sản và các tài sản khác, không phải tiền mặt có thể thu ngay mà không làm thay đổi giá trị của chúng.
Điều đó không có nghĩa mọi đề xuất tăng thu từ người giàu đều vô ích. Thuế thừa kế, thuế lãi vốn, thuế bất động sản hoặc một dạng thuế tài sản đều có thể được thiết kế để tăng thu và giảm chênh lệch. Nhưng nguồn thu thực tế phụ thuộc vào cơ sở thuế, hành vi dịch chuyển tài sản, định giá, miễn trừ và khả năng thực thi. Vì vậy, một cuộc tranh luận nghiêm túc cần phân biệt giữa “có thể thu thêm từ người giàu” và “nguồn thu đó đủ để sửa toàn bộ tài khóa quốc gia”.
Chi tiêu lớn nhất nằm ở những lĩnh vực khó cắt nhanh
Dữ liệu HMRC dùng cho Annual Tax Summary cho thấy y tế chiếm khoảng 20,9% chi tiêu được phân bổ trong bảng tóm tắt, lương hưu nhà nước khoảng 11,9% và lãi nợ quốc gia khoảng 10,8%. Giáo dục và quốc phòng cũng là những khoản lớn.
Đây đều là lĩnh vực có nhu cầu chính trị và xã hội cao, khiến việc giảm chi tiêu nhanh chóng rất khó.
Trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, ONS ước tính vay ròng khu vực công khoảng 129 tỷ bảng. Chỉ riêng tháng 5/2026, lãi nợ trung ương phải trả là 11,7 tỷ bảng, mức cao kỷ lục cho một tháng 5 theo số liệu chưa điều chỉnh lạm phát. Những con số này cho thấy vấn đề không chỉ là thiếu một nguồn thu, mà là sự tương tác giữa tăng trưởng chậm, nghĩa vụ chi tiêu dài hạn và chi phí vay vốn.
“Một hệ thống tài khóa bền vững cần nguồn thu ổn định, nhưng cũng cần kiểm soát được những cam kết chi tiêu dài hạn.” Phân tích tổng hợp từ dữ liệu ONS và OBR.
Minh bạch có thể thay đổi cách cử tri nhìn vào thuế và chi tiêu
Một điểm đáng chú ý trong tranh luận là người nộp thuế thường nhìn thấy rõ số tiền bị khấu trừ nhưng khó hình dung nó được phân bổ ra sao. HMRC đã cung cấp Annual Tax Summary trực tuyến, gộp thuế thu nhập và National Insurance rồi cho biết tỷ lệ tương ứng dành cho các nhóm chi tiêu như y tế, phúc lợi, lương hưu, giáo dục và lãi nợ.
Công cụ này có thể được phát triển theo hướng dễ hiểu hơn, chẳng hạn hiển thị số tiền tuyệt đối tương ứng với từng nhóm chi tiêu cho từng người nộp thuế. Minh bạch không tự động làm giảm thâm hụt, nhưng nó tạo điều kiện cho một cuộc tranh luận tốt hơn: công chúng có thể hỏi không chỉ “ai phải trả thêm”, mà còn “dịch vụ nào đáng giá”, “chi phí nào tăng quá nhanh” và “nhà nước có đang sử dụng nguồn lực hiệu quả hay không”.
Tăng trưởng vẫn là biến số quyết định
Các chính phủ có thể tăng thuế hoặc cắt chi tiêu, nhưng con đường ít đau đớn nhất về dài hạn vẫn là tăng quy mô nền kinh tế nhanh hơn nghĩa vụ chi tiêu. Khi năng suất, tiền lương và lợi nhuận tăng, nguồn thu thuế cũng tăng mà không nhất thiết phải nâng mạnh thuế suất. Ngược lại, nếu tăng trưởng trì trệ, ngay cả một hệ thống thuế cao cũng phải chạy nhanh hơn để tài trợ cho dân số già và dịch vụ công.
Điều này không loại bỏ vai trò của thuế đánh vào người giàu. Nó đặt thuế đó vào đúng vị trí: một phần của gói chính sách lớn hơn. Một chiến lược tài khóa bền vững có thể cần đồng thời cải cách thuế tài sản, mở rộng cơ sở thuế, nâng năng suất, cải thiện đầu tư, xem lại các chương trình chi tiêu và giảm chi phí đi vay. Tranh luận chỉ xoay quanh một nhóm người nộp thuế dễ tạo cảm giác có một lời giải đơn giản, trong khi bản chất của vấn đề phức tạp hơn nhiều.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.

















