Lệnh cấm kéo dài, cánh cửa hé mở
Theo hai nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận, Nga sẽ kéo dài lệnh cấm xuất khẩu diesel đến hết năm, trong khi cho phép một số công ty xuất khẩu theo hệ thống hạn ngạch để đáp ứng cam kết mới với Mỹ. Lệnh cấm hiện hành sẽ hết hạn vào ngày 31/10; theo cơ chế này, chính phủ vẫn cho phép xuất khẩu hạn chế thông qua hạn ngạch, và các lô hàng theo những hiệp định liên chính phủ hiện có sẽ tiếp tục.
Trong tháng 10, chính phủ Nga đã miễn trừ một số nhà máy lọc dầu khỏi lệnh cấm và cấp cho họ tổng hạn ngạch xuất khẩu 0,5 triệu tấn. Sang tháng 11, hạn ngạch sẽ tăng gấp bốn lên 2 triệu tấn. Một sắc lệnh mới dự kiến ban hành đầu tháng 11 sẽ mở rộng danh sách nhà máy được miễn trừ và đặt ra giới hạn xuất khẩu mới; nếu hạn ngạch nhanh chóng được sử dụng hết, chính phủ có thể cân nhắc nâng thêm. Bộ Năng lượng Nga không phản hồi đề nghị bình luận.
Thỏa thuận Putin – Trump
Ngày 9/10, sau cuộc điện đàm với ông Putin, Tổng thống Trump tuyên bố Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn diesel cho Mỹ và thị trường toàn cầu, tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11, 1 triệu tấn sau đó và thêm 3 triệu tấn về sau – tổng cộng khoảng 4,8 triệu tấn. Đây là bước ngoặt đáng chú ý so với chính sách gây sức ép lên nguồn thu năng lượng của Moskva mà Washington theo đuổi nhiều năm qua.
Hai ngày sau, ông Trump tuyên bố Nga và Ukraine đã đồng ý một “lệnh ngừng bắn năng lượng” có hiệu lực ngay lập tức. Phía Ukraine cho biết họ biết tin qua mạng xã hội; Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố ủng hộ, với điều kiện Nga cũng tuân thủ.
Ukraine sẽ không đốt cháy các nhà máy lọc dầu của Nga nếu Nga không phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng của chúng tôi.
Ông Trump từng quy trách nhiệm cho các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga khiến giá nhiên liệu tăng vọt, dù giới quan sát cho rằng cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran mới là nhân tố gây xáo trộn chính đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu. Theo Axios, ông quyết định đi tới thỏa thuận sau khi Kyiv nhiều lần phớt lờ đề nghị của Washington về việc ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu.
Nhà máy lọc dầu hồi sinh
Hôm thứ Ba, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết ba tàu chở diesel của Nga đến các thị trường xuất khẩu đã lên đường, và chiếc thứ tư sẽ khởi hành ngày 28/10. Ông nói các nhà máy lọc dầu đang phục hồi nhanh sau thời gian sửa chữa. Theo các nguồn tin, công suất lọc dầu cuối tháng 10 đã tăng 25% so với đầu tháng, khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vào cơ sở năng lượng lắng xuống.
Sản lượng diesel danh nghĩa của Nga vượt nhu cầu nội địa khoảng 40%. Khi các nhà máy trở lại công suất bình thường, họ sẽ cần đầu ra xuất khẩu để tránh dư thừa trong nước. Tuy vậy, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu hồi đầu năm khiến chính phủ vẫn thận trọng, duy trì kiểm soát chặt chẽ xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ thay vì dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm.
Bàn cờ năng lượng và địa chính trị
Trước khi có các hạn chế và những đợt tấn công của Ukraine, Nga chiếm khoảng 10% nguồn cung diesel vận chuyển bằng đường biển trên thế giới. Việc nối lại dòng chảy này có thể góp phần hạ nhiệt giá nhiên liệu toàn cầu – điều mà Nhà Trắng đặc biệt mong muốn khi giá xăng tại Mỹ vẫn trên 4 USD mỗi gallon và cuộc bầu cử giữa kỳ chỉ còn vài ngày.
Song câu chuyện diesel của Nga cho thấy năng lượng chưa bao giờ chỉ là hàng hóa. Mỗi tấn nhiên liệu xuất khẩu vừa là nguồn thu cho Moskva, vừa là đòn bẩy ngoại giao, vừa là phép thử cho lệnh ngừng bắn mong manh với Ukraine. Lợi ích ngắn hạn về giá cả có thể đến nhanh, nhưng cái giá về địa chính trị sẽ còn phải được cân đo trong thời gian dài.














