Từ thái độ trung lập đến cuộc tái tập hợp của phe phải
Ngay sau vòng một, câu chuyện nổi bật không chỉ là khoảng cách hơn 2,2 triệu phiếu giữa Flávio Bolsonaro và Lula, mà còn là thái độ của những ứng viên bị loại. Augusto Cury, tác giả sách tự lực tranh cử với thông điệp giảm phân cực, tuyên bố sẽ không hướng cử tri của mình về một trong hai phía. Renan Santos, đại diện cho một khuynh hướng tự do kinh tế mạnh và từng chỉ trích gay gắt cả Bolsonaro lẫn Lula, cũng từ chối chọn bên.
Ronaldo Caiado và Romeu Zema ban đầu cũng tỏ ra dè dặt. Điều đó khiến ngày đầu sau bầu cử xuất hiện một hình ảnh đặc biệt: gần như toàn bộ các ứng viên bên phải Lula đều không muốn trở thành “người trao chiến thắng” cho Flávio Bolsonaro. Tuy nhiên, trạng thái đó không kéo dài. Reuters sau đó đưa tin Caiado và Zema đã công khai ủng hộ Bolsonaro trong vòng hai, cho thấy áp lực hợp nhất phe bảo thủ đang tăng rất nhanh.
Sự thay đổi này quan trọng bởi các lời ủng hộ không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Caiado có mạng lưới chính trị tại Goiás, còn Zema từng là thống đốc Minas Gerais, bang có hơn 20 triệu dân và thường được xem là một phong vũ biểu bầu cử. Dù thành tích cá nhân của họ trong vòng một không cao, các tổ chức địa phương, thị trưởng, nghị sĩ và nhà tài trợ quanh họ vẫn có thể tác động đến chiến dịch trong ba tuần cuối.
Gần 8% phiếu nhỏ có thể lớn hơn vẻ bề ngoài
Theo kết quả chính thức của TSE, Flávio Bolsonaro nhận hơn 56,1 triệu phiếu, còn Lula hơn 53,8 triệu. Các ứng viên nhỏ còn lại cộng lại chiếm chưa đến 8% phiếu hợp lệ, nhưng trong một cuộc đua chênh lệch chưa tới hai điểm phần trăm, nhóm phiếu này đủ để quyết định người thắng nếu dịch chuyển mạnh theo một hướng.
Augusto Cury đứng thứ ba với khoảng 2,9%, Renan Santos và Ronaldo Caiado đều quanh mức hơn 2%. Về mặt ý thức hệ, phần lớn cử tri của họ gần Bolsonaro hơn Lula. Tuy nhiên, sự trung lập của một ứng viên không có nghĩa người ủng hộ sẽ hành động đồng nhất. Một số có thể bỏ phiếu Bolsonaro, một số có thể chọn phiếu trắng, phiếu vô hiệu hoặc không đi bỏ phiếu, và một tỷ lệ nhỏ vẫn có thể chuyển sang Lula vì phản đối gia đình Bolsonaro.
Đó là lý do hai chiến dịch không chỉ tranh giành “sự ủng hộ của ứng viên”, mà còn tranh giành câu chuyện về ý nghĩa của lá phiếu. Bolsonaro muốn biến vòng hai thành lựa chọn giữa thay đổi và tiếp tục thời kỳ Workers’ Party. Lula muốn biến nó thành lựa chọn giữa ổn định dân chủ và một sự trở lại của gia đình Bolsonaro. Trong một xã hội phân cực, cách định nghĩa cuộc bầu cử đôi khi quan trọng không kém chính sách cụ thể.
Lula đặt cược vào người vắng mặt và cử tri trung dung
Lula có ít cơ hội hơn để thuyết phục những cử tri cánh hữu cứng rắn chuyển sang mình. Vì thế, chiến lược thực tế hơn nằm ở nhóm gần 33 triệu người đã không tham gia vòng một, tương đương hơn 21% cử tri - mức vắng mặt cao nhất trong nhiều thập niên. Chỉ cần huy động được một phần trong số này tại São Paulo, Minas Gerais, Rio de Janeiro và các đô thị lớn, khoảng cách hơn hai triệu phiếu có thể bị thu hẹp.
Song song với việc tăng vận động cơ sở, Lula đang tìm cách gửi tín hiệu ôn hòa hơn về kinh tế. Reuters cho biết ông cân nhắc giao Bộ Tài chính cho Phó tổng thống Geraldo Alckmin nếu tái đắc cử, một động thái có thể giúp trấn an doanh nghiệp và cử tri trung dung về kỷ luật tài khóa. Đây là nỗ lực vừa mở rộng liên minh vừa trả lời phản ứng mạnh của thị trường sau vòng một.
Bolsonaro, trong khi đó, có lợi thế khác: phe hữu vừa thắng lớn trong bầu cử Quốc hội. Liberal Party giành vị trí lớn nhất ở cả Hạ viện và Thượng viện theo các dự báo ban đầu. Điều này cho phép ông lập luận rằng một chính phủ do mình lãnh đạo sẽ có khả năng phối hợp với cơ quan lập pháp tốt hơn. Nhưng lợi thế ấy cũng có mặt trái: nó có thể thúc đẩy cử tri trung dung sợ một sự tập trung quyền lực quá lớn trở lại với Lula.
Vòng hai là phép thử về giới hạn của sự phân cực
“Nền dân chủ Brazil, giống như nhiều nền dân chủ khác, đang cho thấy dấu hiệu ngạt thở.” — Augusto Cury
Lời cảnh báo của Cury phản ánh phần sâu nhất của cuộc bầu cử. Hàng triệu người Brazil không hoàn toàn hài lòng với cả hai ứng viên vào vòng hai. Một bên mang theo di sản dài của Workers’ Party cùng những thành tựu xã hội và tranh cãi cũ; bên kia kế thừa trực tiếp thương hiệu Bolsonaro với thông điệp cứng rắn về an ninh, kinh tế và văn hóa.
Vì vậy, các ứng viên thất cử có thể lựa chọn trung lập, nhưng cử tri của họ vẫn phải đối diện một quyết định rất cụ thể ngày 25/10. Trong vài tuần tới, những thông điệp về chi phí sinh hoạt, tội phạm, nợ công, tham nhũng và thể chế dân chủ sẽ cạnh tranh gay gắt hơn mọi cuộc tranh luận lý thuyết.
Cuộc đua cuối cùng có thể được quyết định bởi những người ít nhiệt thành nhất: người từng chọn ứng viên thứ ba, người không đi bỏ phiếu vòng một, hoặc người miễn cưỡng chọn “phương án ít xấu hơn”. Chính họ sẽ cho thấy Brazil có thật sự dịch chuyển sang phải một cách bền vững hay vẫn còn đủ không gian cho Lula tạo nên một cuộc lội ngược dòng.
