Sự kiện tại sân bay Paris và phản ứng pháp lý
Tháng tư vừa qua, một cá nhân hoặc nhóm người chưa rõ danh tính được cho là đã can thiệp trực tiếp vào cảm biến nhiệt độ tại sân bay Paris trong vài phút để nâng cao chỉ số đo được, từ đó thắng cược khoảng 20.000 USD trên nền tảng dự đoán thời tiết Polymarket. Sự việc này thu hút sự chú ý rộng rãi, dù một bức ảnh gắn liền với câu chuyện về việc sử dụng máy sấy tóc được xác định là do AI tạo ra, không phải hình ảnh thực. Các công cụ khác như bật lửa hay thiết bị sưởi tay cũng có thể được sử dụng để thao túng nhiệt độ.
Cảnh sát Pháp đã vào cuộc điều tra vì hành vi xâm phạm khu vực sân bay và can thiệp thiết bị trái phép, trong khi Polymarket dù đổi trạm đo nhiệt sang nơi khác để lấy dữ liệu cho Paris nhưng vẫn không thu hồi số tiền thưởng đã trả. Đồng thời, chính phủ Pháp mới đây cũng đã chặn truy cập vào nền tảng này trong nước.
Rủi ro giao dịch nội gián và giao dịch ngoài lề trong thị trường dự đoán
Trong những năm gần đây, nhiều lo ngại đã được đặt ra về nguy cơ các thị trường dự đoán bị lợi dụng để giao dịch nội gián, khi một số người có thông tin trước có thể đặt cược vào những sự kiện như ngày bắt đầu chiến tranh hoặc thay đổi chính quyền. Ví dụ, các "thị trường nhắc đến" cho phép người chơi cá cược dự đoán từ ngữ hoặc thời lượng bài phát biểu của các nhân vật công chúng có thể bị thao túng bởi những người thạo tin nội bộ. Gần đây, ABC News tiết lộ một nhân viên điều khiển máy teleprompter tại Nhà Trắng đã kiếm được hơn 100.000 USD qua nền tảng Kalshi bằng cách này, dẫn tới việc anh ta bị đình chỉ công tác.
Tuy giao dịch nội gián bị cấm và các nền tảng đều nghiêm cấm hành vi này, một số chuyên gia cho rằng một kiểu gian lận khác còn tiềm ẩn nguy hiểm hơn: "giao dịch ngoài lề". Thuật ngữ này chỉ việc người bên ngoài tác động vật lý trực tiếp vào sự kiện để thu lợi, giống như trường hợp tại sân bay Paris. Vincent Grégoire, giáo sư tài chính tại HEC Montréal, cho rằng đây có thể là vấn đề nghiêm trọng hơn giao dịch nội gián. Việc can thiệp này có thể gây thiệt hại nghiêm trọng trong những tình huống khác, ví dụ như gây chậm trễ máy bay hoặc tạo ra nguy cơ an toàn.
Ý kiến chuyên gia về khái niệm và biện pháp xử lý
Thuật ngữ "manipulation of the physical world" (thao túng thế giới vật lý) được một số chuyên gia đặt ra nhằm chỉ dạng gian lận này, nhưng được cho là chưa đủ chính xác. Giáo sư Joshua Mitts từ Columbia Law School đề xuất gọi đây là "giao dịch ngoài lề" vì nó bao gồm hành động tác động trực tiếp và bên ngoài các dữ liệu hoặc thông tin.
Cả Polymarket và Kalshi đều có quy định cấm mọi hình thức thao túng thị trường. Đại diện pháp lý của Polymarket là Olivia Chalos còn cho biết họ duy trì hệ thống giám sát, rà soát và xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, việc phát hiện và ngăn chặn hành vi này cũng giống như chơi trò "đánh chuột chũi" khi các chiêu trò ngày càng tinh vi. Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) mới đây đã đề xuất các quy định liên bang mới nhằm hạn chế việc tạo ra các "thị trường có động cơ tài chính lệch lạc", ví dụ như dự đoán về cháy rừng hay nhu cầu giải cứu động vật, nhằm giảm thiểu động cơ gian lận.
Thách thức và cách tiếp cận trong các thị trường dự đoán
Các thị trường dự đoán rất dễ bị tác động tiêu cực khi dựa vào một chỉ số đơn lẻ hoặc kết quả rời rạc, có thể bị thay đổi với chi phí thấp. Ví dụ, các cuộc chơi trên Spotify bị một số kẻ gian lận tác động bằng cách tăng lượt stream giả tạo, khiến những người chơi khác thiệt hại nặng. Caleb Davies, một nhà đầu tư trên thị trường dự đoán nổi tiếng trên mạng, đã rút khoảng 250.000 USD khỏi tài khoản Kalshi và ngừng tham gia do chán nản với thực trạng thao túng.
Ông cho rằng dù rất yêu thích thị trường dự đoán, nhưng hiện tại cả Polymarket và Kalshi đều còn nhiều điểm yếu nghiêm trọng. Các thị trường giải trí, nhiều khi chỉ gây tiếng cười nhưng cũng không tránh khỏi nguy cơ bị lợi dụng để tạo ra các tình huống giả mạo hoặc thông tin sai lệch. Một số trường hợp được ghi nhận như video giả dạng bảng điều khiển cá cược Polymarket, hay clip viral lồng ghép tên các nền tảng vào các sự kiện thể thao, như chuỗi trận của đội New York Knicks có thể làm méo mó nhận thức công chúng.
Kiến nghị và biện pháp ngăn chặn hiện đại
Chuyên gia Joshua Della Vedova từ Đại học San Diego nhấn mạnh các nền tảng nên giới hạn quy mô đặt cược ở các thị trường dễ bị làm giả kết quả, và sử dụng các thuật toán phát hiện các khuynh hướng nghi ngờ, như "độ chính xác vượt trội" trong dự đoán. Ngoài ra, hạn chế các thị trường chỉ dựa vào một nguồn số liệu đơn lẻ sẽ giảm được nguy cơ gian lận. Ví dụ, thay vì sử dụng một cảm biến thời tiết duy nhất, họ có thể tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau để làm cơ sở tính kết quả.
Không có sự điều chỉnh phù hợp, các nền tảng này có thể tiếp tục tác động sâu rộng đến đời sống thực, vượt ra ngoài các trò chơi mang tính giải trí. Điều này đặt ra câu hỏi về vai trò thật sự của các thị trường này: họ đang phản ánh sự thật hay góp phần tạo dựng một thực tại mới, thậm chí là cả hai cùng lúc?
Với sự phát triển không kiểm soát, những rủi ro từ "giao dịch ngoài lề" có thể làm giảm sự tin tưởng và giới hạn phạm vi hoạt động của các thị trường dự đoán trong tương lai.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Vụ việc tại sân bay Paris cho thấy nguy cơ từ hành vi tác động vật lý trực tiếp để thao túng kết quả thị trường dự đoán.
- "Giao dịch ngoài lề" được coi là vấn đề nghiêm trọng hơn giao dịch nội gián trong các nền tảng dự đoán.
- Các nền tảng Polymarket và Kalshi đều có quy định chống thao túng nhưng vẫn khó kiểm soát thực tế.
- Ủy ban CFTC Mỹ đề xuất cấm các thị trường tài chính có động cơ bất thường như dự đoán thiên tai hay sự kiện khó kiểm soát.
- Các chuyên gia khuyến nghị giới hạn quy mô đặt cược và sử dụng nhiều nguồn dữ liệu để tránh gian lận.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








