Sự gia tăng của loài rắn Nam Âu tại Đức
Trước kia, nước Đức chỉ có bảy loài rắn bản địa, tuy nhiên, do hiện tượng biến đổi khí hậu khiến nhiệt độ tăng lên, những loài rắn từ miền Nam châu Âu đang dần xuất hiện nhiều hơn tại các khu vực phía nam nước này. Điển hình trong số đó là loài rắn bốn sọc (Elaphe quatuorlineata), thường sống ở Italy và vùng Balkan, nhưng gần đây đã được quan sát tại các đồng cỏ và ven rừng ở Đức.
Markus Baur, người đứng đầu trạm cứu hộ bò sát tại München, cho biết trong vòng năm năm qua, trạm nhận được báo cáo về khoảng 15 cá thể rắn bốn sọc được phát hiện ở các khu vực khác nhau của Bayern. Dù con số này chưa nhiều, nhưng điều đó cho thấy loài này đang có dấu hiệu di cư tự nhiên tiến về phía Bắc với sự hỗ trợ từ sự ấm lên của khí hậu và sự phá hủy môi trường sống ở nơi cư trú truyền thống của chúng.
Người và rắn: mối liên hệ vận chuyển không chủ ý
Bên cạnh sự di cư tự nhiên, con người cũng góp phần không nhỏ vào sự xuất hiện của các loài rắn tại Đức. Những cá thể này có thể bị vận chuyển như hành khách không mời khi được đưa trong các chuyến xuất nhập khẩu cây cảnh hoặc thậm chí ngụy trang trong gầm xe ô tô khi di chuyển từ Italy sang München. Tuy nhiên, những con rắn không phải kết quả của việc thả ra ngoài tự nhiên có chủ ý, nhất là với các loài như rắn bốn sọc và rắn rằn vipers, bởi chúng không phổ biến trong lĩnh vực thú chơi bò sát.
Đặc điểm và sự an toàn của các loài rắn mới
Rắn bốn sọc có thể dài tới hơn hai mét nhưng hoàn toàn không gây nguy hiểm cho con người. Tương tự, rắn rằn vipers, loài dài tối đa khoảng một mét, cũng được ghi nhận tại một số vùng của nước Đức và ở vùng Tây Nam châu Âu, Bắc Phi và Thụy Sĩ.
Cả hai loài này đều không có nọc độc và sử dụng tiếng rít để cảnh báo khi bị đe dọa. Thức ăn chủ yếu của chúng là các loài động vật nhỏ như chuột, chim và lưỡng cư.
Ảnh hưởng đến hệ sinh thái bản địa
Markus Baur cho rằng những loài rắn mới này không gây nguy hiểm làm mất cân bằng sinh thái ở Đức bởi loài rắn này có chế độ ăn khá đa dạng. Tuy nhiên, một số loài rắn du nhập khác lại gây ra hậu quả nghiêm trọng với hệ sinh thái địa phương như trường hợp rắn California Chain Snake được phát hiện tại Gran Canaria, đã tiêu diệt gần hết các quần thể thằn lằn bản địa chỉ trong vài năm.
Tại Zweibrücken, vùng Palatinate, Đức, loài rắn Zornnatter màu vàng-đen đã ở đây khoảng 10 năm trước, được cho là đến theo đường thùng rác từ miền Nam châu Âu. Loài này sinh sôi nhanh chóng, gây giảm đáng kể số lượng thằn lằn, thức ăn chính của rắn Zornnatter, tại khu vực này.
Loài rắn bản địa và tình hình hiện nay
Trước đây Đức sở hữu bảy loài rắn bản địa, bao gồm rắn độc như rắn lục (Vipera berus) và rắn Aspis, cùng các loài không độc như rắn bướm núi, rắn thừng, và rắn chuỗi. Ngoài ra, loài rắn Barren ringelnatter được công nhận là loài riêng biệt từ năm 2017 và cũng đang mở rộng phạm vi về phía Bắc dưới tác động của biến đổi khí hậu.
Tất cả các loài rắn này đều được bảo vệ pháp lý và rất hiếm khi xuất hiện trong tự nhiên do bản tính nhút nhát và số lượng giảm sút. Các chuyên gia cho biết việc gặp rắn trong môi trường tự nhiên ở Đức là điều hiếm hoi.
Vai trò văn hóa và lợi ích từ rắn
Rắn vốn là sinh vật được con người nhìn nhận với nhiều thành kiến, thường bị xem là biểu tượng của sự đáng sợ do khả năng độc tính và cách sống ẩn dật. Trong các truyền thuyết, rắn thường được nhắc đến như biểu tượng của sự cám dỗ, ví dụ như câu chuyện trong Kinh Thánh với con rắn dụ dỗ Eva. Ngược lại, trong văn hóa Hy Lạp cổ đại, rắn lại tượng trưng cho sự tái sinh và sức khỏe, điều này được thể hiện qua hình ảnh cây quyền trượng Asklepios với con rắn quấn quanh, biểu tượng của y học còn tồn tại đến ngày nay.
Người ta cũng khai thác các thành phần trong nọc độc rắn để chế tạo thuốc men, và trong đời sống thực tế, rắn góp phần kiểm soát các loài gặm nhấm gây hại, từ đó hạn chế tổn thất mùa màng và sự lây lan bệnh truyền nhiễm.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Số lượng rắn bốn sọc ở miền Nam nước Đức tăng lên trong 5 năm qua với khoảng 15 cá thể được ghi nhận.
- Klimawandel thúc đẩy sự di cư lên phía Bắc của các loài rắn từ Nam Âu.
- Con người góp phần vận chuyển rắn không chủ ý qua các phương tiện và hàng hóa.
- Rắn bốn sọc và rắn vipers không độc và không gây nguy hiểm cho con người.
- Các loài rắn mới hiện chưa đe dọa hệ sinh thái bản địa ở Đức.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.








