Bối cảnh leo thang căng thẳng quanh Eo biển Hormuz

Nước Mỹ dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với một bước ngoặt trong chính sách đối với Iran khi căng thẳng tại Eo biển Hormuz ngày càng gia tăng. Vào ngày thứ Ba, ông Trump đã tổ chức cuộc họp với các quan chức an ninh hàng đầu nhằm bàn thảo các kế hoạch tấn công quy mô lớn hơn nhằm vào Iran. Đây là phản ứng trước các đòn đánh liên tục của Tehran trong vòng bốn ngày qua quanh tuyến đường thủy chiến lược này, một tuyến vận tải quan trọng trong khu vực Trung Đông.

Hãng Axios cho biết, tổng thống xem xét áp dụng những biện pháp cứng rắn hơn, không loại trừ khả năng mở rộng phạm vi tấn công sang cả các cơ sở hạ tầng dân sự như cầu cống, nhà máy điện để buộc Iran phải quay trở lại bàn đàm phán về chương trình hạt nhân. Cho tới nay, Mỹ chủ yếu tiến hành các cuộc tấn công hạn chế nhằm vào các mục tiêu quân sự và lực lượng đe dọa an ninh tại đây, khiến Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào các nước láng giềng và tàu thương mại trong khu vực.

Bốn kịch bản chính trong đối sách của Mỹ

Tiếp tục chiến lược hiện tại: các cuộc không kích giới hạn

Làn sóng tấn công gần đây diễn ra sau khi Mỹ cáo buộc Iran thực hiện các đòn đánh nhằm vào tàu thuyền qua Eo biển Hormuz. Vị trí này vốn là tuyến vận tải quốc tế tự do trước khi xung đột nổ ra, nhưng giờ đây Iran kiểm soát với sự hiện diện mạnh mẽ của thủy lôi, máy bay không người lái và đội tàu tấn công giá rẻ có thể phong tỏa hoặc gây thiệt hại cho tàu thương mại.

Advertisement300 × 250

Mặc dù Mỹ tuyên bố đã tiêu diệt hạm đội hải quân Iran, một cuộc chiến lâu dài đòi hỏi sự chi tiêu lớn về tài chính và nguồn lực. Các cuộc không kích nhằm mục tiêu thành phố ven biển và các đảo ngoài khơi trong những ngày gần đây tập trung làm suy yếu năng lực tấn công lên thương mại của Iran, đồng thời áp lực phong tỏa các cảng làm suy giảm nền kinh tế Tehran.

Tuy nhiên, Iran vẫn cứng rắn, triển khai các đòn đáp trả vào Bahrain và Kuwait, những quốc gia có sự hiện diện quân sự của Mỹ, thể hiện quyết tâm và khả năng duy trì áp lực kéo dài. Trong khi Mỹ sở hữu ưu thế tài chính và sức mạnh quân sự, áp lực nội bộ và yêu cầu chấm dứt chiến tranh cũng là những thách thức lớn đối với chính quyền Trump.

Mở rộng tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự

Khác với các giai đoạn trước, Trump lần này đã cảnh báo có thể tấn công vào những cơ sở hạ tầng dân sự quan trọng như cầu đường và nhà máy điện để gia tăng áp lực. Tổng thống với lời phát biểu trên Fox News rằng nếu Iran không quay lại bàn đàm phán, Mỹ sẽ lần lượt đánh vào các mục tiêu năng lượng và cầu nối chiến lược giữa Tehran và Mashhad.

Hành động này có thể vấp phải sự phản đối từ cộng đồng quốc tế, bởi theo Công ước Geneva năm 1949, việc tấn công vào các mục tiêu dân sự bị cấm nhằm đảm bảo bảo vệ dân thường. Đáp trả lời đe dọa này, Phó ngoại trưởng Iran Kazem Gharibabadi khẳng định quân sự và các biện pháp phong tỏa kinh tế không thể buộc Tehran phải nhượng bộ đàm phán.

Quay lại đàm phán và nhượng bộ cho Iran

Thỏa thuận tạm thời được ký hồi tháng Sáu nhằm chấm dứt các hành động thù địch và mở cửa lại Eo biển Hormuz với hạn dùng 60 ngày cho các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân và các biện pháp trừng phạt tỏ ra khó đạt được tiến triển. Mỹ khẳng định Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran phủ nhận mục tiêu này và yêu cầu được nới lỏng trừng phạt, cho phép thu phí qua eo biển, giải phóng tài sản đóng băng và hỗ trợ kinh tế.

Tuy nhiên, áp lực trong nước từ các đồng minh và phe đối lập khiến việc nhượng bộ trong đàm phán trở thành lựa chọn đầy khó khăn đối với ông Trump. Nhiều nhà lập pháp Mỹ đánh giá đây là sai lầm ngoại giao nghiêm trọng và lo ngại Iran sẽ tiếp tục lợi dụng vị thế chiến lược của mình trong khu vực.

Rút khỏi hoàn toàn cuộc xung đột

Một phương án khác là Washington chấm dứt mọi hành động quân sự, để mặc khu vực tự xử lý tình trạng căng thẳng, nhằm tránh nguy cơ leo thang thành chiến tranh toàn diện tốn kém cả về người và của. Tuy nhiên, lựa chọn này cũng có thể khiến uy tín của Mỹ bị tổn thương và kích thích Iran hành động tự do hơn, đồng thời tạo con dao hai lưỡi cho vị thế chính trị của tổng thống Trump tại trong nước.

Tình hình dịch chuyển nhanh chóng với nhiều hệ lụy phức tạp đặt ra viễn cảnh khó đoán cho tương lai chính sách của Mỹ đối với Iran, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày càng đến gần và giá năng lượng trên thế giới vẫn biến động mạnh do ảnh hưởng của xung đột.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Chiến lược hiện tại của Mỹ tập trung vào các đòn đánh giới hạn nhưng khó thay đổi cục diện xung đột với Iran.
  • Việc đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự có thể dẫn đến sự lên án quốc tế và làm trầm trọng thêm căng thẳng khu vực.
  • Đàm phán quay trở lại gặp nhiều trở ngại khi Mỹ lo ngại mất uy tín và Iran đòi hỏi các điều kiện khắt khe về kinh tế và chính trị.
  • Rút lui hoàn toàn là lựa chọn ít tốn kém nhưng lại tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng cho vị thế Mỹ và an ninh khu vực.
  • Cuộc xung đột ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu và chính sách nội bộ Mỹ trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Đăng ký bản tin QMVN