Cuộc khủng hoảng tài trợ vì chính trị trong lĩnh vực khoa học tại Mỹ
Trong hai năm qua, nhiều dự án khoa học đã bị trì hoãn hoặc hủy bỏ, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp của các nhà nghiên cứu và tiến độ nghiên cứu lâm sàng cũng như khoa học cơ bản. Bản thân Krieger phải đảm nhiệm ba vai trò: duy trì công việc giảng dạy, đối phó với các vụ kiện liên quan đến tài trợ, đồng thời giữ tinh thần làm việc của nhóm nghiên cứu mùa hỗn loạn.
Đề xuất của OMB và ảnh hưởng tiềm tàng đến gần 1 nghìn tỷ USD tài trợ liên bang
Vào tháng 5, văn phòng quản lý và ngân sách Mỹ (OMB) thuộc chính quyền Trump âm thầm trình đề xuất hơn 400 trang nhằm cải tổ toàn diện quy trình cấp phát tài trợ liên bang. Nếu được phê chuẩn, quyền quyết định tài trợ với số tiền gần 1 nghìn tỷ USD được trao cho các cán bộ chính trị bổ nhiệm.
Trong đó, khoảng 150 tỷ USD đầu tư vào khoa học công nghệ, bao gồm các quỹ khổng lồ như NIH với ngân sách 47 tỷ USD - cơ quan công cộng lớn nhất thế giới về nghiên cứu y sinh và hành vi.
Đề xuất không chỉ giới hạn trong nghiên cứu khoa học mà còn ảnh hưởng đến các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, giáo dục, dịch vụ xã hội và bảo vệ môi trường. Giáo sư Sara Rosenbaum, chuyên gia luật y tế tại Đại học George Washington, nhấn mạnh đây là sự can thiệp toàn diện vào quy trình cấp tài trợ liên bang, vượt xa phạm vi nghiên cứu đơn thuần.
Phản ứng mạnh mẽ và chỉ trích từ giới khoa học và chính trị
Đề xuất, được gọi ngắn gọn là "quy định OMB", đã thu hút gần nửa triệu ý kiến đóng góp công khai, với khoảng 95% phản đối. Đồng thời, nhiều tổ chức khoa học và cá nhân đã đồng loạt phản đối, cho rằng quy định này mang tính chính trị hóa sâu sắc, hạn chế tự do nghiên cứu và khuyến khích kiểm duyệt các chủ đề nhạy cảm như giới tính, chủng tộc và công bằng.
Hơn 22 tổng chưởng lý tiểu bang đã lên tiếng phản đối và chuẩn bị kiện chính quyền liên quan đến quy định này. Tổng chưởng lý bang California, Rob Bonta, cảnh báo đề xuất trên nhằm làm suy yếu mọi ngành công nghiệp và dịch vụ công được hỗ trợ bởi quỹ liên bang.
Trên mạng xã hội, giám đốc OMB Russell Vought phản pháo rằng những phản ứng phê phán đến từ các tổ chức phi lợi nhuận thuộc phe cánh tả chỉ là sự "hoảng loạn", còn nhóm làm việc của Nhà Trắng về chống gian lận gọi đây là cách ngăn chặn quỹ liên bang tài trợ cho các tổ chức NGO mang "chủ đề chính trị".
Nội dung gây tranh cãi của quy định và triển vọng pháp lý
Quy định cấm các chương trình "Đa dạng, Bình đẳng và Hòa nhập" (DEI) và chiến dịch được gọi là "woke"; ngăn chặn hợp tác quốc tế trong nghiên cứu; yêu cầu các dự án nghiên cứu phải thể hiện "ưu tiên của tổng thống"; cũng như cho phép xem xét các đơn xin tài trợ dựa trên việc liên kết với các tổ chức vi phạm pháp luật hoặc chống đối chính phủ Mỹ.
Bên cạnh đó, chính phủ được quyền hủy bỏ tài trợ mà không cần lý do rõ ràng, chỉ vì thấy không "hợp lợi ích quốc gia". Tình trạng này từng xảy ra hồi mùa xuân 2025 với nhiều khoản tài trợ nghiên cứu về phân biệt và giới tính bị hủy bỏ đột ngột.
Chuyên gia pháp lý Lawrence Gostin nhận định, tranh chấp sẽ nhanh chóng được đưa ra tòa nếu quy định được áp dụng. Các vụ kiện có thể do các tổng chưởng lý tiểu bang, tổ chức hay cá nhân khởi xướng, song kết quả cuối cùng vẫn chưa rõ ràng vì sẽ phụ thuộc vào hệ thống tòa án và khả năng kháng cáo lên Tòa án Tối cao Mỹ.
Đại diện các bên phản đối cho rằng quy trình lấy ý kiến công khai chỉ là hình thức khi chính quyền không thực sự quan tâm đến phản hồi và sẵn sàng tiến tới áp đặt quy định trái ý đa số.
Trên thực tế, nhiều dự án nghiên cứu, từ khám phá ngoài thiên hà đến các nghiên cứu về thực vật đã bị kiểm duyệt và cắt giảm do ảnh hưởng của chính sách mới.
Việc chính trị hóa tài trợ nghiên cứu có thể dẫn đến hậu quả tiêu cực sâu rộng không chỉ đối với sự phát triển khoa học mà còn đến an sinh xã hội, y tế và môi trường tại Mỹ.
Việc một lượng lớn quỹ nghiên cứu bị kiểm soát bởi các quan chức chính trị đang khiến nhiều nhà khoa học và tổ chức chuyên môn lo ngại về tương lai của khoa học độc lập và đổi mới.
Hiện tại, cuộc tranh cãi xoay quanh đề xuất OMB vẫn đang diễn ra sôi nổi, trong khi giới chuyên gia và các bên liên quan chuẩn bị các bước pháp lý nhằm ngăn chặn việc áp dụng quy định có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chính sách tài trợ khoa học và dịch vụ công tại Mỹ.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Chính quyền Trump đề xuất cải tổ quy trình cấp phát tài trợ liên bang, giao quyền quyết định gần 1 nghìn tỷ USD cho quan chức chính trị.
- Hơn 95% ý kiến phản đối đề xuất của OMB, cho rằng gây nguy hại cho sự độc lập và chất lượng nghiên cứu khoa học.
- Khoản tài trợ nghiên cứu về các vấn đề xã hội như giới, chủng tộc từng bị hủy bỏ đột ngột do nhóm "tối ưu hóa chính phủ" của Elon Musk.
- Hơn 22 tổng chưởng lý tiểu bang đã lên tiếng phản đối và dự kiến khởi kiện để chống lại quy định mới.
- Tương lai của đề xuất còn phụ thuộc vào phán quyết của hệ thống tòa án, trong đó có khả năng đẩy lên Tòa án Tối cao Mỹ.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.















