Kỳ quan núi lửa chờ quyết định cuối cùng
Ngày 30/9, Thượng viện Mỹ nhất trí thông qua dự luật Chiricahua National Park Act, sau khi Hạ viện chấp thuận bằng bỏ phiếu miệng hồi tháng 3. Theo bản tin AP ngày 8/10, dự luật chuẩn bị được trình Tổng thống Donald Trump ký. Vì thế, Chiricahua chưa thể được mô tả là đã chính thức trở thành công viên quốc gia. Nếu hoàn tất thủ tục, đây sẽ là công viên thứ 64 của Mỹ và là công viên mới đầu tiên kể từ New River Gorge tại West Virginia năm 2021.
Chiricahua từng được Tổng thống Calvin Coolidge bảo vệ với quy chế khu di tích quốc gia vào năm 1924, rồi được mở rộng dưới thời Franklin D. Roosevelt năm 1938. Theo Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ, vụ phun trào núi lửa cách đây khoảng 27 triệu năm tạo nên những tầng tro kết dính; gió, nước và quá trình phong hóa tiếp tục đẽo gọt chúng thành các cột đá rhyolite chênh vênh. Vẻ đẹp đặc biệt khiến những người định cư gọi nơi đây là “xứ sở kỳ diệu của đá”.
Cơ hội du lịch và bài toán nguồn lực
Nơi này hiện đón khoảng 60.000 lượt khách mỗi năm, theo AP. Việc đổi danh hiệu có thể giúp Chiricahua được biết đến rộng hơn giữa hệ thống công viên quốc gia nổi tiếng của Mỹ.
Thị trưởng Greg Hancock của thành phố Willcox gần đó kỳ vọng khách du lịch sẽ đem thêm việc làm và doanh thu cho nhà hàng, khách sạn và các cửa hiệu. Hạ tầng sẵn có gồm trung tâm đón khách, khu cắm trại và các đường mòn đi bộ, nhưng năng lực phục vụ không thể tự động mở rộng chỉ bằng một đạo luật.
Cơ quan Công viên Quốc gia chưa công bố kế hoạch tăng nhân sự hay đầu tư công trình ngay lập tức. Điều đó đáng chú ý khi cơ quan này đã trải qua cắt giảm lực lượng lao động và phải lựa chọn ưu tiên bảo trì. Văn phòng Ngân sách Quốc hội ước tính chi phí thiết lập công viên dưới 500.000 USD, nhưng mức này không đồng nghĩa với cam kết đáp ứng mọi nhu cầu vận hành lâu dài. Một địa danh được quảng bá mạnh hơn có thể đối diện áp lực lên đường mòn, cảnh quan và nhân viên bảo vệ.
Di sản Apache cần được gìn giữ
Với người Chiricahua Apache, những cột đá không đơn thuần là thắng cảnh. Họ gọi nơi này là “Vùng đất của những tảng đá đứng”, gắn với nhiều thế hệ sinh sống, hành lễ và kể chuyện. Lịch sử khu vực cũng ghi dấu cuộc xung đột với người định cư và quân đội Mỹ, trước khi các nhóm Apache bị cưỡng bức di dời vào cuối thế kỷ XIX. Những lớp ký ức ấy không thể được thay thế bằng biển tên công viên hay tờ quảng cáo du lịch.
Dự luật bảo lưu quyền tiếp cận của các bộ lạc để thực hành nghi thức truyền thống và cho phép đóng cửa tạm thời một số khu vực nhằm bảo vệ hoạt động văn hóa. Tuy nhiên, những quy định chi tiết vẫn chưa được xác định. San Carlos Apache chưa đưa ra lập trường chính thức về danh hiệu mới; trong lời khai năm 2024 trước Quốc hội, đại diện pháp lý Justine Jimmie nhấn mạnh nhu cầu tiếp cận không bị gián đoạn. Việc bảo vệ không gian linh thiêng đòi hỏi tham vấn thực chất, chứ không chỉ là một điều khoản đẹp trên giấy.
Một danh hiệu, nhiều trách nhiệm
Những người ủng hộ nâng cấp lập luận rằng công viên sẽ nâng cao vị thế bảo tồn, thu hút khách và đem cơ hội cho vùng nông thôn Arizona. Nhưng những người quan tâm đến quyền bản địa và năng lực quản lý nhắc rằng khách đông hơn cũng kéo theo chi phí, rác thải, xói mòn đường mòn và nguy cơ xáo trộn nghi lễ. Đây không nhất thiết là hai mục tiêu đối lập: phát triển du lịch bền vững phụ thuộc vào việc nhìn nhận đầy đủ những giới hạn của cảnh quan và cộng đồng.
Chiricahua còn nằm trong vùng núi được ví như “đảo trên trời”, nơi sinh cảnh núi cao nổi lên giữa đồng cỏ và sa mạc. Cơ quan Công viên Quốc gia ghi nhận nơi đây có hơn 1.000 loài thực vật cùng hệ động vật phong phú. Một danh hiệu cao hơn có thể giúp kể câu chuyện thiên nhiên và con người trọn vẹn hơn, với điều kiện các quyết định tiếp theo được đánh giá bằng mức độ bảo tồn thực tế, chất lượng trải nghiệm và sự tôn trọng những người coi vùng đất này là quê hương.















