Phản ứng mạnh từ Ankara
Theo TRT Haber và một số cơ quan truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ, hình ảnh lan truyền cho thấy một nhóm người định cư Israel nhảy múa, ca hát và tổ chức hoạt động ăn mừng tại khu vực Ibrahimi Mosque. Ömer Çelik cho rằng những hành động như vậy làm tổn thương tính tôn nghiêm và giá trị lịch sử của địa điểm. Ông cũng chỉ trích nhà chức trách Israel mà ông cho là đã dung túng hoặc bảo vệ các hoạt động này.
Ibrahimi Mosque là nơi thiêng liêng đối với người Hồi giáo. Những hành động khiêu khích này phải chấm dứt ngay lập tức.” Ömer Çelik
Tuyên bố của Çelik phản ánh lập trường lâu nay của Ankara về các địa điểm tôn giáo ở Bờ Tây và Đông Jerusalem: Thổ Nhĩ Kỳ thường nhấn mạnh quyền tiếp cận của người Palestine và phản đối những thay đổi mà họ cho là làm xói mòn hiện trạng tôn giáo. Tuy nhiên, trong các nguồn công khai mà bài viết này đối chiếu, chưa có xác nhận độc lập từ Reuters hoặc AP về toàn bộ hoàn cảnh của đoạn video, và phía Israel chưa đưa ra phản hồi chi tiết được phổ biến rộng rãi về tuyên bố mới nhất của Çelik.
Điều đó khiến cách mô tả sự kiện cần thận trọng. Bản thân hình ảnh một nhóm người tổ chức hoạt động tôn giáo hoặc ăn mừng tại nơi linh thiêng không tự động giải thích được họ được phép vào khu vực nào, trong thời điểm nào và theo thỏa thuận quản lý nào. Nhưng tại Hebron, nơi các quy định tiếp cận từ lâu đã mang tính chính trị cao, một hình ảnh ngắn cũng có thể nhanh chóng trở thành biểu tượng cho những lo ngại sâu hơn.
Một thánh địa chung nhưng bị chia cắt
Ibrahimi Mosque/Tomb of the Patriarchs được xây dựng quanh hang động mà truyền thống của ba tôn giáo Abraham cho rằng là nơi an táng Abraham/Ibrahim cùng các thành viên trong gia đình. UNESCO mô tả quần thể này là một trong những yếu tố trung tâm tạo nên giá trị nổi bật của Old Town Hebron/Al-Khalil và nhấn mạnh vai trò của nó như một nơi hành hương của Hồi giáo, Do Thái giáo và Kitô giáo.
Sau vụ một tay súng cực đoan người Israel sát hại 29 tín đồ Hồi giáo đang cầu nguyện tại đây năm 1994, không gian thờ tự và quy chế tiếp cận được phân chia chặt chẽ hơn. Những năm sau đó, khu vực trở thành biểu tượng cho cả nhu cầu bảo vệ tín đồ lẫn sự bất bình của người Palestine trước các hạn chế đi lại, kiểm soát an ninh và sự hiện diện của các khu định cư Israel trong lòng Hebron.
Chính vì vậy, bất kỳ thay đổi nào về lịch sử sử dụng, giờ mở cửa, lối đi, công trình phụ trợ hay hoạt động nghi lễ đều có thể tạo phản ứng mạnh. UNESCO từng nhiều lần cảnh báo về tính dễ tổn thương của Old Town Hebron/Al-Khalil và tác động của hoạt động xây dựng, khai quật, hạn chế đi lại và các biện pháp quản lý đối với tính toàn vẹn của di sản.
Từ một đoạn video đến câu hỏi về quản trị thánh địa
Tranh cãi hiện nay cho thấy khoảng cách lớn giữa hai cách nhìn về địa điểm. Đối với nhiều người Hồi giáo và người Palestine, Ibrahimi Mosque trước hết là một nhà thờ Hồi giáo có lịch sử lâu đời, nơi các hoạt động của người định cư bị xem qua lăng kính chiếm đóng và kiểm soát. Đối với nhiều người Do Thái, Tomb of the Patriarchs lại là một trong những nơi linh thiêng nhất gắn với tổ phụ Abraham và có ý nghĩa tôn giáo sâu sắc.
Hai ký ức tôn giáo cùng tồn tại trong một không gian vật lý nhưng nằm giữa một xung đột chủ quyền chưa được giải quyết. Vì thế, các bên thường không chỉ tranh luận về hành vi cụ thể mà còn tranh luận về tên gọi, quyền sở hữu, quyền cầu nguyện và ai có thẩm quyền quyết định quy tắc tại đây. Mỗi lần căng thẳng bùng lên, câu chuyện văn hóa và tôn giáo lại nhanh chóng hòa vào cuộc tranh chấp chính trị rộng hơn ở Bờ Tây.
Một cách tiếp cận bền vững đòi hỏi vừa bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng của các cộng đồng, vừa ngăn hoạt động có thể bị xem là cố ý khiêu khích hoặc làm thay đổi hiện trạng. Trong một thánh địa chung, an ninh không chỉ là hàng rào và lực lượng kiểm soát; nó còn là khả năng xây dựng quy tắc minh bạch, có thể dự đoán và được các cộng đồng tôn trọng.















