Một lời hứa và phản ứng của thị trường
Trong bài phát biểu trước các nhà hoạt động của đảng tuần này, ông Burnham hứa nếu Công đảng thắng cuộc tổng tuyển cử tới, chậm nhất vào năm 2029, sẽ thành lập Dịch vụ Chăm sóc Quốc gia hỗ trợ người cao tuổi, dường như bao gồm cả các dịch vụ như nhân viên chăm sóc tại nhà. Chi tiết vẫn còn mơ hồ.
Gần như ngay lập tức, lợi suất trái phiếu chính phủ tăng. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm có lúc vượt 6% hôm thứ Năm, mức cao nhất kể từ năm 1998, còn lợi suất chuẩn kỳ hạn 10 năm dao động quanh 5,5%, sát mức cao nhất 20 năm.
Các nhà lãnh đạo chính trị sớm hay muộn cũng va chạm với thực tế.
Trả tiền cho chăm sóc bằng cải cách lương hưu
Ông Burnham cho biết dịch vụ mới sẽ được tài trợ một phần bằng cách cải cách lương hưu nhà nước, tương đương chương trình An sinh Xã hội của Mỹ, để quyền lợi tăng chậm hơn. Trung tâm của cuộc tranh luận là cơ chế “khóa ba tầng”:
- Cơ chế này bảo đảm lương hưu nhà nước tăng mỗi năm theo mức cao nhất trong ba chỉ số: lạm phát, tăng trưởng thu nhập bình quân hoặc 2,5%.
- Những người ủng hộ coi đó là tấm khiên bảo vệ người hưu trí trước nghèo đói và giá cả leo thang.
- Giới phê phán cho rằng nó khiến lương hưu trở thành một trong những khoản chi công tăng nhanh nhất khi dân số già hóa.
Đề xuất làm chậm đà tăng ấy của ông Burnham được cho là bị nhiều người trong chính đảng ông đón nhận không mặn mà, làm dấy lên nghi ngờ liệu nó có bao giờ được thực hiện.
Lập luận của giới phê phán
Ban biên tập The Wall Street Journal cho rằng sự việc cho thấy cách không nên dùng để sửa chữa nền kinh tế Anh. Tờ báo lưu ý ông Burnham giành ghế lãnh đạo Công đảng sau khi chỉ trích các cải cách thị trường tự do thời Margaret Thatcher, và cho rằng nhà đầu tư lo ngại nước Anh đang cạn dư địa tăng thuế mà không kìm hãm đầu tư, đồng thời nghi ngờ chính phủ sẽ cắt giảm chi tiêu hay cải cách các chương trình phúc lợi.
Tờ báo khẳng định vấn đề sâu xa của nước Anh không nằm ở phép tính ngân sách mà ở tăng trưởng và năng suất yếu, và thị trường muốn thấy một kế hoạch thuyết phục nhằm thu hẹp chứ không phải mở rộng nhà nước.
Nhưng thay vào đó họ đang chờ một kế hoạch tăng trưởng thuyết phục.
Mặt bên kia của cuộc tranh luận
Những người ủng hộ ông Burnham nhìn nhận khác. Họ chỉ ra hệ thống chăm sóc xã hội đang khủng hoảng, với thời gian chờ đánh giá kéo dài, các gia đình phải bán nhà để trả tiền chăm sóc và bệnh viện quá tải vì bệnh nhân không thể xuất viện. Theo họ, cải cách cách tài trợ cho chăm sóc vừa là đòi hỏi đạo đức vừa là đòi hỏi kinh tế, giúp những người chăm sóc không lương có thể đi làm và giảm sức ép lên hệ thống y tế.
Nhiều nhà kinh tế cũng lưu ý lợi suất tăng là hiện tượng toàn cầu, xuất phát từ lo ngại về chính sách tài khóa và triển vọng tăng trưởng của Mỹ, chứ không chỉ từ quyết định của Anh. Câu hỏi giờ đây là liệu ông Burnham có thuyết phục được cả đảng mình lẫn thị trường rằng kế hoạch của ông khả thi, cân bằng giữa tham vọng xã hội và uy tín tài khóa.

















