Một chiếc ghế mang giá trị biểu tượng lớn hơn quyền lực tuyệt đối
83 nghị sĩ mới của Saxony-Anhalt tập trung tại Landtag ở Magdeburg ngày 6 tháng 10 để khai mạc nhiệm kỳ thứ chín. Theo nghị viện bang, phiên họp được mở lúc 11 giờ địa phương và một trong những quyết định quan trọng đầu tiên là bầu Chủ tịch Landtag. Theo thông lệ tại Saxony-Anhalt, phe lớn nhất đề cử ứng viên cho vị trí này. AfD đã nhất trí chọn Tobias Rausch, trong khi BSW cho biết năm nghị sĩ của họ sẽ ủng hộ ông. Với 39 ghế của AfD, số phiếu bổ sung từ BSW có thể đủ để vượt ngưỡng cần thiết trong cuộc bỏ phiếu.
Chủ tịch Landtag không phải người đứng đầu chính quyền bang, nhưng chức vụ có ảnh hưởng thể chế đáng kể. Theo trang chính thức của nghị viện, người giữ ghế này chủ trì phiên họp, lãnh đạo Hội đồng Trưởng lão, đứng đầu bộ máy hành chính của Landtag, thực thi quyền quản lý trong khuôn viên nghị viện và đại diện nghị viện ra bên ngoài. Việc một chính trị gia AfD ngồi vào vị trí đó vì thế được nhìn nhận như một bước tiến từ sức mạnh bầu cử sang quyền lực thể chế.
BSW làm lung lay ranh giới hợp tác từng được coi là bất khả xâm phạm
Điểm quyết định không chỉ nằm ở AfD mà còn ở BSW. Đảng nhỏ này có năm ghế và đã tuyên bố ủng hộ ứng viên AfD cho ghế Chủ tịch Landtag.
Sự lựa chọn ấy đáng chú ý bởi trong nhiều năm, các đảng chính thống và phần lớn lực lượng khác ở Đức duy trì cái gọi là “Brandmauer”, hay “bức tường lửa”, nhằm tránh hợp tác chính trị với AfD. BSW lại cho rằng cách tiếp cận cứng nhắc đó không còn phù hợp với thực tế bầu cử mới.
Nếu Rausch được bầu, đây không đồng nghĩa AfD đã có liên minh cầm quyền tại Saxony-Anhalt. Tuy nhiên, tiền lệ sẽ rất đáng kể: một đảng bị cơ quan bảo vệ hiến pháp của bang xếp vào diện cực hữu đã được một lực lượng khác hỗ trợ nắm chức vụ hàng đầu trong cơ quan lập pháp. Chính vì vậy, cuộc bỏ phiếu trở thành phép thử đối với các giới hạn hợp tác chính trị mà nhiều đảng Đức lâu nay xem như nguyên tắc nền tảng.
Ulrich Siegmund nhắm đến bước đi lớn hơn vào tháng 12
AfD còn đặt mục tiêu cao hơn. Lãnh đạo đảng tại Saxony-Anhalt, Ulrich Siegmund, tuyên bố muốn trở thành Thủ hiến bang vào tháng 12. AfD hiện có 39 trong tổng số 83 ghế, thiếu ba ghế để đạt đa số tuyệt đối 42 ghế. BSW chưa cam kết bỏ phiếu cho Siegmund, còn CDU khẳng định sẽ không có nghị sĩ đào ngũ. Vì thế, bài toán thành lập chính quyền vẫn phức tạp hơn nhiều so với cuộc bầu Chủ tịch Landtag.
Dù vậy, việc AfD thắng 43,8% phiếu trong cuộc bầu cử ngày 6 tháng 9 cho thấy thay đổi sâu sắc trong cấu trúc chính trị miền Đông Đức. Đảng này cũng đứng đầu tại Mecklenburg-Vorpommern trong một cuộc bầu cử bang khác vào tháng 9. Cùng lúc, CDU của Thủ tướng Friedrich Merz chịu nhiều thất bại và áp lực ngày càng tăng khi kỳ vọng phục hồi kinh tế và giảm sức hút của AfD chưa mang lại kết quả mong muốn.
Một cuộc tranh luận vượt ra ngoài Magdeburg
Cuộc tranh cãi không chỉ xoay quanh cá nhân Tobias Rausch. Nó liên quan trực tiếp đến câu hỏi dân chủ nên xử lý thế nào khi một lực lượng bị các cơ quan an ninh giám sát lại nhận được sự ủng hộ rất lớn từ cử tri. Những người phản đối AfD cho rằng không thể coi mọi vị trí nghị viện là chuyện thông lệ khi một đảng bị đánh giá là cực đoan. Ngược lại, phía ủng hộ AfD lập luận rằng việc loại bỏ đảng thắng cử khỏi các vị trí tương xứng có thể bị cử tri xem là phủ nhận kết quả bầu cử.
Chính tại điểm này, Saxony-Anhalt trở thành phòng thí nghiệm chính trị của nước Đức. Quyền lực nghị viện, ranh giới hợp tác giữa các đảng, sự bất mãn của cử tri miền Đông và áp lực đối với chính phủ liên bang đang gặp nhau trong cùng một sự kiện. Dù kết quả bỏ phiếu ra sao, cuộc tranh luận về AfD đã chuyển từ câu hỏi liệu đảng này có thể thắng lớn sang câu hỏi hệ thống chính trị Đức sẽ thích nghi thế nào khi AfD ngày càng tiến gần các trung tâm quyền lực.














