Núi lửa ngầm và những ống khói đen dưới đáy biển

Nằm cách Tokyo khoảng 350 km về phía nam, miệng núi lửa Higashi‑Aogashima dưới đáy Thái Bình Dương là một hệ thống địa chất hoạt động với các miệng phun hydrothermal đặc trưng. Tại đây, những dòng nước siêu nóng, giàu khoáng chất, liên tục trào ra từ đáy biển, tạo nên các ống khói cao chót vót được gọi là "black smoker" – ống khói khói đen. Khói thực chất là các hạt nhỏ cực mịn gồm kim loại và khoáng chất được đẩy lên gặp nước biển lạnh nguội đi nhanh, tạo thành các mỏ khoáng dưới đáy đại dương.

Nhóm nghiên cứu đến từ Đại học Shizuoka, Đại học Waseda và Đại học Tokyo đã tiến hành thu thập mẫu đá từ khu vực này để khảo sát thành phần và sự hình thành vàng dưới dạng đặc biệt tại đây.

Vàng vô hình trong khoáng vật pyrite

Lớp vàng ở Higashi‑Aogashima không phải là các thỏi vàng, đồng xu hay những mảnh vụn sáng bóng như thường thấy mà tồn tại ở dạng vô hình, không thể nhìn thấy bằng mắt thường hay kính hiển vi thông thường. Với kỹ thuật phân tích khối phổ ion thứ cấp (secondary‑ion mass spectrometry - SIMS), các nhà khoa học phát hiện vàng được bao bọc trong khoáng vật pyrite – một loại sulfide kim loại có ánh vàng yếu nhưng không phải là vàng thật, được dân gian gọi là "vàng giả".

Vàng thật tồn tại trong pyrite ở hai dạng: các hạt nano siêu nhỏ kết tinh bên trong pyrite và các nguyên tử vàng riêng lẻ hòa nhập trong cấu trúc tinh thể của khoáng vật này. Mặc dù vô hình, hàm lượng vàng vô hình tại đây là lớn nhất từng được ghi nhận, vượt xa các mỏ khoáng thông thường khác trên thế giới.

Tiềm năng khai thác và thách thức bảo tồn

Higashi‑Aogashima nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản và ở độ sâu tương đối nông so với nhiều hệ thống mỏ hydrothermal khác. Điều này làm tăng khả năng khai thác thương mại trong tương lai, khi việc tiếp cận vùng biển sẽ dễ dàng và chi phí thấp hơn.

Advertisement300 × 250

Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có mỏ vàng thương mại nào được vận hành dưới đáy biển, và các nhà chuyên gia cảnh báo về tác động môi trường tiềm tàng của hoạt động khai thác, vì nơi đây có thể chứa các hệ sinh thái độc đáo, gồm các loài sinh vật đặc thù như giun ống, tôm, cua và các vi sinh vật sống phụ thuộc vào môi trường khoáng chất nóng bỏng này, chưa được nghiên cứu kỹ càng kể từ lần đầu phát hiện vào năm 2015.

Vấn đề kỹ thuật trong khai thác vàng vô hình

Khác với khai thác vàng truyền thống có thể tách vàng ra khỏi đá sau khi nghiền nghiền, vàng ở Higashi‑Aogashima bị khóa chặt trong các hạt pyrite cực nhỏ hoặc dưới dạng nguyên tử hòa vào cấu trúc khoáng vật, khiến quá trình thu hồi phải ứng dụng các phương pháp phức tạp và công nghệ cao để chiết xuất ở quy mô cực nhỏ, đồng thời vẫn phải đảm bảo tính kinh tế và bảo vệ môi trường.

Hiện các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu để xác định liệu việc khai thác vàng vô hình này có thể thực hiện được một cách hiệu quả và bền vững hay không.

Bài học về tầm nhìn dài hạn với đại dương sâu

Khám phá này nhấn mạnh sự tồn tại của một thế giới chưa nhìn thấy dưới đáy biển sâu, nơi địa chất vẫn tiếp tục biến đổi và tạo ra tài nguyên trong khi sinh vật sống tìm cách thích nghi với điều kiện khắc nghiệt. Nó cũng đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của con người trong việc tiếp cận và sử dụng các nguồn tài nguyên này.

Câu chuyện của Higashi‑Aogashima mời gọi chúng ta cân nhắc kỹ càng: liệu giá trị kinh tế có xứng đáng để đổi lấy sự tổn thương hệ sinh thái quý giá chưa được hiểu biết đầy đủ, và chúng ta có đủ kiến thức để thực hiện điều đó một cách có trách nhiệm?

Ở ngoài khơi Nhật Bản, các ống khói "khói đen" vẫn âm thầm luyện vàng một cách vô hình. Thách thức không chỉ là làm sao khai thác mà còn là liệu nhân loại có nên tiến tới hay không.

Những điều bổ ích rút ra từ bài viết

  • Núi lửa ngầm Higashi‑Aogashima ngoài khơi Nhật Bản hình thành lượng vàng vô hình lớn nhất từng ghi nhận ở đáy biển.
  • Vàng ở đây tồn tại dưới dạng hạt nano và nguyên tử hòa trong khoáng vật pyrite, không thể nhìn thấy bằng mắt thường.
  • Mỏ vàng nằm ở độ sâu tương đối nông trong vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản, có tiềm năng khai thác thương mại.
  • Hoạt động khai thác có thể đe dọa các hệ sinh thái độc đáo chưa được nghiên cứu tại khu vực vents hydrothermal.
  • Chiết xuất vàng vô hình là bài toán kỹ thuật khó khăn do vàng bị khóa trong cấu trúc khoáng vật ở kích thước cực nhỏ.

Đăng ký bản tin QMVN