Minotaur và tiếng nói từ nơi lưu vong: Đạo diễn Nga kể về chiến tranh Ukraine bằng những lựa chọn đau đớn của con người

Trung tâm của Minotaur là Gleb, người điều hành một công ty vận tải. Cuộc hôn nhân rạn nứt khi anh nghi ngờ vợ ngoại tình, còn đời sống kinh doanh bị quyền lực địa phương chi phối. Khung cảnh tưởng rất riêng tư ấy lại mở sang cuộc chiến: thị trưởng gây sức ép buộc công ty cung cấp người cho quân đội. Từ đó, những bữa ăn gia đình và những cuộc nói chuyện tại cơ quan không còn đứng ngoài lịch sử.

Phim đặt cạnh nhau hai dạng tổn thương: sự phản bội trong quan hệ tình cảm và việc con người bị biến thành con số trong kế hoạch tuyển quân. Ở cảnh những người đàn ông lên xe ra mặt trận, người thân tiễn biệt trong nỗi bất lực. Một tấm biển vinh danh người lính tử trận về sau khiến hình ảnh tiễn đưa ấy trở nên ám ảnh. Đây là các tình tiết của tác phẩm hư cấu, không phải tư liệu ghi lại một đợt tuyển quân cụ thể.

Thay vì trình bày chiến lược quân sự hay tuyên bố chính trị dài dòng, câu chuyện quan sát những khoảnh khắc con người tự biện minh cho lựa chọn của mình. Sự bất an của Gleb không đơn thuần đến từ nguy cơ mất gia đình mà còn từ điều anh sẵn sàng gây ra đối với người khác.

Gleb không muốn đưa những nhân viên lâu năm đi chiến đấu. Cách giải quyết của anh là tuyển tài xế mới bằng mức lương hấp dẫn, rồi giao chính những người đó cho quân đội.

Xung đột đạo đức của bộ phim nằm ở đây: một quyết định có thể được kể như sự bảo vệ nhóm người gần gũi, nhưng đồng thời chuyển rủi ro sang những con người ít được quan tâm hơn.

Theo Reuters, Zvyagintsev lấy cảm hứng từ các đoạn video về những chiến dịch huy động quân tại Nga. Bộ phim không khẳng định tất cả doanh nghiệp đều hành xử giống nhân vật Gleb; sự hư cấu cho phép nhà làm phim cô đọng nỗi sợ, lợi ích và trách nhiệm trong một tình thế cụ thể. Hình tượng mê cung của nhan đề Minotaur cũng gợi cảm giác càng tìm lối thoát, nhân vật càng mắc vào lựa chọn của chính mình.

Nhìn từ góc độ con người, bộ phim còn hỏi ai được quyền từ chối và ai phải gánh cái giá của những quyết định ở cấp trên. Những gia đình tiễn con ra đi có thể không biết mọi động cơ sau quyết định tuyển quân; điều họ phải đối mặt trước tiên là sự chia lìa, nguy hiểm và khả năng không còn ngày đoàn tụ.

Andrey Zvyagintsev rời Nga năm 2021 sau giai đoạn mắc Covid-19 nghiêm trọng và hiện sống ở Pháp. Vì không thể quay tại Nga, đoàn phim dùng bối cảnh Latvia để tái tạo một thị trấn Nga. Phim nói tiếng Nga nhưng được thực hiện với sự tham gia sản xuất từ Pháp, Latvia và Đức, một nghịch lý giàu ý nghĩa với câu chuyện về quê hương.

Dự án ban đầu được hình dung như một phiên bản mới của La Femme Infidèle, phim năm 1969 của đạo diễn Pháp Claude Chabrol. Khi kịch bản bắt đầu phát triển vào năm 2022, cuộc tấn công toàn diện của Nga vào Ukraine đã làm thay đổi trọng tâm. Chủ đề ngoại tình vẫn hiện diện, nhưng trở thành cửa ngõ để nói về quyền lực và bạo lực đang định hình xã hội.

Trong trao đổi với Reuters, đạo diễn phân biệt tuyên truyền như một công cụ mạnh, trực tiếp với nghệ thuật vốn tác động bằng sắc thái và thời gian. Tháng 8/2026, giới chức Nga đưa ông vào danh sách “đặc vụ nước ngoài”, một cách phân loại theo luật Nga với những hệ quả nghề nghiệp và pháp lý. Ông không bình luận về ảnh hưởng cá nhân của quyết định này.

Minotaur được trao Grand Prix tại Liên hoan phim Cannes 2026. Hồ sơ của Cannes mô tả tác phẩm là phim tranh giải do Zvyagintsev đạo diễn, trong khi Liên hoan phim New York xác nhận phim được Pháp đưa ra tranh hạng mục Phim quốc tế xuất sắc tại Oscar 2027. Việc được chọn đại diện không đồng nghĩa đã nhận đề cử cuối cùng của Viện Hàn lâm.

Sự ghi nhận ở nước ngoài đối lập với triển vọng phát hành tại Nga. Theo Reuters, chủ đề chiến tranh khiến tác phẩm khó có cơ hội được chiếu chính thức trong nước. Đạo diễn cũng thận trọng về khả năng một bộ phim riêng lẻ làm thay đổi quan điểm công chúng, khi cuộc xung đột còn được nhìn nhận qua nhiều nguồn thông tin và trải nghiệm khác nhau.

Tác phẩm dự kiến ra rạp Pháp ngày 14/10/2026. Thành công thực sự của nó, ngoài giải thưởng, có lẽ nằm ở việc mở ra một không gian đối thoại về trách nhiệm cá nhân: trong hoàn cảnh bất thường, những hành động được coi là thiết thực, an toàn hoặc trung thành có thể dẫn đến hệ quả rất xa đối với những người yếu thế.