Từ cáo buộc 25 triệu USD đến lời tuyên bố từ chức
Tại Ulaanbaatar hôm 17/11, Tổng thống Khurelsukh tuyên bố sẽ trao lại nhiệm vụ để cơ quan chức năng có điều kiện xác minh những cáo buộc nhằm vào mình. Ông nói bản thân bị công kích danh dự trong hơn một tháng và phủ nhận việc chiếm đoạt tài sản nhà nước. Đây là một tuyên bố chính trị quan trọng, nhưng không nên diễn giải thành một bản thú nhận hoặc một phán quyết hình sự.
Căng thẳng bùng lên sau khi Khishgee Nyambaatar, cựu thị trưởng thủ đô và là chính trị gia thuộc phe khác trong Đảng Nhân dân Mông Cổ, cáo buộc ông Khurelsukh nhận 25 triệu USD liên quan tuyến đường sắt Tavantolgoi–Gashuunsukhait. Theo thông tin AP công bố ngày 17/11, cáo buộc được đưa ra cuối tuần trước; sau đó, đảng Dân chủ đối lập yêu cầu tổng thống rời chức.
Trong bài phát biểu, ông Khurelsukh nhấn mạnh sẽ hợp tác với những người tiến hành điều tra và để sự thật được xác định theo quy trình pháp luật. Việc một tổng thống đương nhiệm đề cập công khai khả năng trở lại làm công dân bình thường là diễn biến hiếm gặp. Tuy vậy, đến thời điểm được các nguồn trên đưa tin, chưa có kết luận độc lập nào xác nhận khoản hối lộ bị cáo buộc đã tồn tại.
Dự án đường sắt và câu hỏi về thủ tục đấu thầu
Trọng tâm tranh cãi là hợp đồng năm 2019 của dự án Tavantolgoi–Gashuunsukhait, tuyến kết nối vùng khai khoáng than ở miền nam Mông Cổ với cửa khẩu hướng sang Trung Quốc. Những người đưa ra cáo buộc cho rằng hợp đồng đã được giao cho Bodi International LLC mà không trải qua đấu thầu cạnh tranh. Thời điểm này, ông Khurelsukh đang giữ chức thủ tướng.
Dự án mang ý nghĩa kinh tế vượt xa một hợp đồng xây dựng đơn lẻ. Với một quốc gia không giáp biển, đường sắt phục vụ vận chuyển nguyên liệu khoáng sản là hạ tầng then chốt để giảm chi phí logistics và cải thiện năng lực xuất khẩu. Vì vậy, nghi vấn về cách lựa chọn nhà thầu, phân bổ vốn và kiểm soát xung đột lợi ích có thể gây tác động lâu dài tới niềm tin của doanh nghiệp và người đóng thuế.
Bodi International đã phát tuyên bố ngày 16/11 bác bỏ cáo buộc đưa hối lộ bằng tiền cho quan chức cấp cao hoặc công chức; công ty cho rằng những cáo buộc này làm tổn hại danh tiếng. Cần phân biệt ba tầng thông tin: có lời cáo buộc công khai, có lời phủ nhận của các bên liên quan và chưa có kết luận điều tra được công bố chứng minh hành vi phạm tội.
Đấu đá trong đảng cầm quyền và sức ép đối lập
Khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh Đảng Nhân dân Mông Cổ, lực lượng nắm quyền lãnh đạo, đang đối mặt những bất đồng nội bộ. Ông Nyambaatar không phải đại diện đảng đối lập khi đưa ra cáo buộc, mà thuộc một phe khác trong chính đảng cầm quyền. Chi tiết này quan trọng vì nó cho thấy xung đột về trách nhiệm và quyền lực đang diễn ra cả bên trong bộ máy chính trị.
Đảng Dân chủ đối lập nhanh chóng tận dụng diễn biến để yêu cầu ông Khurelsukh từ chức và đặt vấn đề về trách nhiệm giải trình đối với hợp đồng công. Trong các nền dân chủ nghị viện có cạnh tranh đảng phái, yêu cầu điều tra một dự án lớn là điều cần thiết; nhưng tranh luận chính trị không thể thay thế việc thu thập chứng cứ, đối chất và đánh giá độc lập.
AP cho biết Mông Cổ đã chứng kiến ba thủ tướng nhậm chức trong vòng chín tháng, một dấu hiệu bất ổn ở tầng điều hành. Diễn biến mới có nguy cơ khiến các cuộc thương lượng về nội các, đường lối kinh tế và tính liên tục của chính sách càng phức tạp. Đối với người dân, câu hỏi thiết thực không chỉ là ai giữ chức vụ, mà là các quyết định công có được giám sát minh bạch hay không.
Quốc hội quyết định bước tiếp theo của cuộc khủng hoảng
Hiến pháp Mông Cổ quy định khi tổng thống từ chức, qua đời hoặc tự nguyện rời chức, Chủ tịch Quốc hội — State Great Khural — sẽ thực hiện quyền hạn tổng thống cho tới khi người kế nhiệm tuyên thệ. Quốc hội phải tổ chức bầu tổng thống mới trong thời hạn bốn tháng theo quy định hiến pháp. Tuy nhiên, bước triển khai còn phụ thuộc thủ tục phê chuẩn việc từ chức.
Vì vậy, tuyên bố ngày 17/11 là khởi đầu của giai đoạn chuyển tiếp, không tự động có nghĩa tổng thống mới đã xuất hiện hoặc quyền hạn đã được chuyển giao. Thời điểm Quốc hội xử lý đề nghị, cơ chế giám sát cuộc điều tra và các biện pháp giữ ổn định hoạt động chính phủ sẽ là những chỉ dấu quan trọng để theo dõi.
Khả năng khôi phục lòng tin phụ thuộc vào mức độ công khai của tài liệu dự án, tính độc lập của quá trình xác minh và việc tôn trọng quyền phản hồi của tất cả các bên. Một cuộc chuyển giao diễn ra đúng luật có thể giảm căng thẳng thể chế; ngược lại, nếu cáo buộc và tranh chấp phe phái lấn át bằng chứng, cuộc khủng hoảng có thể kéo dài ngay cả sau khi nhân sự cấp cao thay đổi.
















