Nghịch lý trong những con số
Trên giấy tờ, năm 2026 lẽ ra phải là năm bội thu của ngân khố Điện Kremlin. Gián đoạn nguồn cung ở Trung Đông đẩy giá dầu tăng vọt, và những thùng dầu Nga, vốn lâu nay phải bán với chiết khấu sâu dưới lệnh trừng phạt của phương Tây, bỗng tìm được người mua háo hức. Thế nhưng số liệu của Bộ Tài chính kể một câu chuyện khác: nguồn thu từ các loại thuế gắn với khai thác dầu mỏ và khí đốt giảm khoảng một phần sáu trong chín tháng đầu năm.
Lời giải nằm ở ba lực cản đi ngược đà tăng giá: sản lượng co lại, hạ tầng xuất khẩu bị tàn phá và một đồng tiền mạnh lên đúng lúc ngân sách cần nó yếu đi. Cộng lại, chúng biến thứ tưởng là phao cứu sinh thành một tấm đệm mỏng manh và bấp bênh.
Dầu Urals ở đỉnh cao nhất hơn một thập kỷ
Loại dầu xuất khẩu chủ lực của Nga hiếm khi có giá trị như lúc này. Theo dữ liệu LSEG được Reuters trích dẫn:
- Dầu Urals xuất từ cảng Primorsk trên biển Baltic được bán khoảng 45 đô la mỗi thùng trước khi xung đột liên quan đến Iran bùng nổ ngày 28/2.
- Giá đạt 113,89 đô la ngày 8/4, mức cao nhất kể từ năm 2013, khi thị trường giao ngay phản ứng với gián đoạn nguồn cung ở Trung Đông.
- Đến cuối tháng 9, Urals vẫn giao dịch trên 92 đô la, cao hơn gấp đôi mức giá trần 44,10 đô la của phương Tây.
Lượng dầu bốc xếp giảm tại cảng Novorossiysk trên Biển Đen cũng góp phần nâng đỡ giá. Giới giao dịch cho biết rủi ro an ninh cao sau hàng loạt cuộc tấn công của Ukraine, cùng tình trạng thiếu tàu chở dầu, khiến cảng này vẫn hoạt động dưới công suất.
Sản lượng trượt về mức thấp nhất 17 năm
Tuy nhiên, giá cao chẳng mấy ý nghĩa nếu ít thùng dầu đến được thị trường hơn. Tháng trước, Chính phủ Nga đã hạ dự báo sản lượng và xuất khẩu dầu thô cũng như khí đốt năm nay, xác nhận các thông tin Reuters đưa trước đó. Dự báo sản lượng dầu điều chỉnh là mức thấp nhất trong 17 năm.
Số liệu của OPEC cho thấy sản lượng dầu thô của Nga giảm xuống 8,718 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 8, thấp hơn hơn 5,6% so với 9,240 triệu thùng hồi tháng 1. Các đợt tấn công bằng máy bay không người lái liên tiếp của Ukraine vào nhà máy lọc dầu buộc nhiều cơ sở cắt giảm sản xuất và gây thiếu nhiên liệu trên khắp đất nước trải dài 11 múi giờ, biến chính ngành năng lượng thành một mặt trận của chiến tranh.
Cái giá ẩn của đồng rúp mạnh
Biến động tiền tệ càng siết chặt thêm. Từ tháng 1 đến tháng 8, đồng rúp trung bình mạnh hơn khoảng 9% so với đô la so với cùng kỳ năm 2025. Vì thuế dầu được nộp bằng rúp, đồng tiền mạnh hơn đồng nghĩa mỗi đô la kiếm được ở nước ngoài quy đổi ra ít rúp hơn trong nước.
Kết quả là giá dầu bình quân của Nga dùng để tính thuế trong tám tháng đầu năm chỉ tăng lên 66,70 đô la mỗi thùng, từ 59,12 đô la một năm trước, thấp hơn nhiều so với mức tăng của giá quốc tế, theo số liệu của chính phủ.
Ngân sách chịu sức ép ngày càng lớn
Thuế năng lượng chiếm khoảng 20% nguồn thu thuế đổ vào ngân sách liên bang Nga, và sự sụt giảm này diễn ra khi chi tiêu quân sự vẫn ở mức cao. Chính phủ nay dự báo thâm hụt năm 2026 lên khoảng 3% tổng sản phẩm quốc nội, gần gấp đôi mục tiêu ban đầu.
Với Moskva, bài học năm nay thật đáng suy ngẫm. Ngay cả mức giá đặc biệt cao cũng không thể bù đắp trọn vẹn những tổn thất vật chất do chiến tranh, những ràng buộc của lệnh trừng phạt và tác dụng phụ của một đồng tiền được chính sách tiền tệ thắt chặt nâng đỡ. Cách Điện Kremlin lấp khoảng trống, bằng vay nợ, tăng thuế hay rút dự trữ, sẽ định hình nền kinh tế Nga vượt xa năm 2026.
