Lần đầu tiên kể từ Thế chiến II, một nghị viện bang của Đức bầu chủ tịch thuộc đảng bị xếp loại cực hữu: AfD giành ghế ở Saxony-Anhalt

Tobias Rausch, 35 tuổi, là nghị sĩ bang Saxony-Anhalt từ năm 2016, thuộc thế hệ chính trị gia trẻ của AfD lớn lên cùng sự trỗi dậy của đảng này ở miền đông nước Đức. Việc ông được bầu làm chủ tịch Landtag – cơ quan lập pháp của bang – mang ý nghĩa vượt xa một vị trí mang tính thủ tục.

Chủ tịch nghị viện điều hành các phiên họp, giữ trật tự, đại diện cho cơ quan lập pháp trong các nghi lễ chính thức và có quyền quyết định quan trọng về chương trình nghị sự. Theo truyền thông địa phương, đây là lần đầu tiên kể từ năm 1945, một nghị viện bang ở Đức trao vị trí này cho thành viên của một đảng bị xếp loại “cực hữu”.

Chi tiết gây chú ý nhất là ông Rausch nhận được sự ủng hộ của một số thành viên thuộc các đảng đối lập. Cuộc bỏ phiếu được tiến hành kín, nên chưa rõ những ai đã bỏ phiếu cho ông. Ở Đức, theo thông lệ, nhóm nghị sĩ đông nhất thường được quyền đề cử chủ tịch nghị viện, và một số nghị sĩ có thể đã viện dẫn truyền thống này để biện minh cho lá phiếu của mình.

Tuy nhiên, đối với nhiều chính khách và nhà quan sát, những lá phiếu ấy là dấu hiệu cho thấy “bức tường lửa” – nguyên tắc các đảng chính thống không hợp tác với AfD – đang bắt đầu rạn nứt ở cấp địa phương. Điều này càng nhạy cảm khi trước đó các đảng lớn đã nhiều lần cam kết không để AfD nắm giữ những vị trí then chốt.

Trong ngày bầu cử, hàng trăm người dân đã tập trung quanh tòa nhà nghị viện ở thủ phủ Magdeburg để phản đối AfD. Họ giương biểu ngữ kêu gọi bảo vệ nền dân chủ và phản đối chính sách bài nhập cư mà đảng này theo đuổi.

Cuộc biểu tình cho thấy xã hội Saxony-Anhalt đang bị chia rẽ sâu sắc. Một bộ phận lớn cử tri ủng hộ AfD vì bất mãn với tình trạng kinh tế, chính sách nhập cư và cảm giác bị bỏ rơi kể từ khi nước Đức thống nhất. Bộ phận khác lo ngại sự trỗi dậy của một đảng bị giới chức an ninh coi là mối đe dọa đối với trật tự dân chủ – hiến định.

AfD ra đời năm 2013 như một đảng phản đối đồng euro, rồi nhanh chóng chuyển hướng sang chủ trương chống nhập cư. Đảng này phủ nhận cáo buộc cực đoan và tự coi mình là tiếng nói của những người dân bị các đảng truyền thống bỏ quên. Những mốc đáng chú ý gồm:

Ở Thuringia năm 2024, dù là đảng mạnh nhất, AfD vẫn không giành được ghế chủ tịch nghị viện sau một phiên họp hỗn loạn phải nhờ đến Tòa án Hiến pháp bang can thiệp. Sự khác biệt ở Saxony-Anhalt năm nay vì thế được xem là một bước ngoặt.

Cuộc bầu thủ hiến bang dự kiến diễn ra vào tháng 12. Nếu không có liên minh nào của các đảng khác đủ đa số, AfD – với ứng viên hàng đầu Ulrich Siegmund – có thể có cơ hội lần đầu tiên đứng đầu một chính quyền bang ở Đức. Theo hiến pháp bang, ở vòng bỏ phiếu cuối, ứng viên chỉ cần nhiều phiếu nhất là có thể đắc cử.

Kết quả ấy sẽ là phép thử lớn cho nền dân chủ Đức: hoặc các đảng chính thống tìm được cách hợp tác để giữ “bức tường lửa”, hoặc nước Đức sẽ phải đối diện một thực tế chính trị mới mà nhiều người từng cho là không thể xảy ra.