Hạn chót bị lùi và lộ trình được vạch rõ hơn
Thông báo mới xuất hiện sau nhiều năm kế hoạch được khởi động rồi đình trệ. Luật của New York năm 2019 yêu cầu đóng Rikers Island trước năm 2027 và xây các cơ sở thay thế hiện đại tại những quận nội thành. Nhưng công trình chậm tiến độ, trong khi số người bị giam cao hơn dự tính, khiến chính quyền Mamdani đề xuất kết thúc việc sử dụng khu nhà giam vào cuối năm 2032. Thành phố gọi đây là kế hoạch triển khai toàn diện đầu tiên, thay vì chỉ một lời cam kết chính trị. Hội đồng Thành phố phải sửa đổi mốc thời gian trong luật; trước khi điều đó xảy ra, hạn chót cũ vẫn có hiệu lực.
Theo lộ trình được công bố, nhà giam tại Brooklyn dự kiến hoạt động năm 2029, hai cơ sở ở Bronx và Queens vào năm 2031, còn Manhattan vào năm 2032. Đưa nơi giam giữ đến gần tòa án, luật sư và gia đình có thể giảm sự cô lập vốn gắn với Rikers Island. Tuy vậy, thiết kế mới chỉ có ý nghĩa nếu công trình hoàn thành đúng hạn, có đủ kinh phí, nhân lực và dịch vụ. Thay một tòa nhà không tự động xóa bỏ bạo lực hay tình trạng thiếu chăm sóc.
Giảm số người bị giam, không chỉ chuyển địa điểm
Bài toán quan trọng là giảm quy mô giam giữ từ khoảng 6.700 người xuống chỉ hơn 4.000, phù hợp khả năng tiếp nhận của bốn cơ sở dự kiến. Thành phố muốn mở rộng các chương trình chuyển hướng xử lý đối với trường hợp thích hợp, giám sát khi được trả tự do, khôi phục thanh toán tiền bảo lãnh trực tuyến và hạn chế trì hoãn xét xử.
Hỗ trợ nhà ở, điều trị và tái hòa nhập cộng đồng cũng nhằm giảm nguy cơ tái phạm. Đây vẫn là mục tiêu chính sách, chưa phải kết quả đã được chứng minh.
Theo thông cáo ngày 20/11 của văn phòng thị trưởng, chính quyền dự kiến đầu tư 146 triệu USD trong năm tài khóa kế tiếp cho điều trị, sức khỏe tâm thần, hỗ trợ cai nghiện, giáo dục, dạy nghề và những dịch vụ liên quan, bao gồm hỗ trợ nạn nhân. Thành phố cũng có kế hoạch bổ sung giường điều trị chuyên biệt trong bệnh viện cho người có nhu cầu y tế phức tạp. Người ủng hộ tin rằng giam giữ nên dành cho trường hợp thực sự cần thiết; người hoài nghi lo một số biện pháp trả tự do có thể tạo rủi ro an ninh. Vì thế, đánh giá nguy cơ minh bạch và theo dõi kết quả là điều không thể thiếu.
Phẩm giá con người và trách nhiệm bảo đảm an toàn
Rikers Island từ lâu bị chỉ trích về bạo lực, điều kiện sống xuống cấp và khó tiếp cận chăm sóc y tế. Sự can thiệp của tòa án liên bang cho thấy những biện pháp quản lý thông thường chưa đủ giải quyết cuộc khủng hoảng. Mamdani cho rằng thành phố không thể tiếp tục coi đây là vấn đề khuất khỏi tầm mắt. Chủ tịch Hội đồng Thành phố Julie Menin hoan nghênh việc khôi phục một lộ trình cụ thể. Chính quyền cũng khẳng định quá trình chuyển đổi phải lưu tâm đến sự an toàn của nhân viên trại giam lẫn người bị giam.
Nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi: ai sẽ giám sát độc lập tiến độ, điều kiện tại Rikers được cải thiện thế nào trong thời gian chờ đóng cửa, và tòa án, công tố viên, luật sư có thể phối hợp giảm hồ sơ tồn đọng ra sao? Những người phản đối kế hoạch cũ lo rằng giảm số người bị giam làm tăng nguy cơ đối với cộng đồng. Phía ủng hộ nhấn mạnh tạm giam kéo dài và điều kiện tồi tệ có thể làm tổn thương gia đình mà không tạo ra an toàn bền vững. Cần đánh giá bằng dữ liệu về bạo lực, thời gian xét xử, tái phạm và tiếp cận điều trị.
Một mốc thời gian chưa đồng nghĩa với thành công
Đồng thuận chính trị là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Bốn cơ sở phải được xây dựng tuần tự trong lúc hệ thống hiện hữu vẫn vận hành an toàn. Mô hình giam giữ quy mô nhỏ đòi hỏi quyết định nhất quán từ tòa án, công tố, hệ thống phúc lợi và nguồn ngân sách dài hạn. Người dân tại các khu vực đặt nhà giam mới cũng có thể đặt câu hỏi về an ninh, giao thông và tác động đến sinh hoạt. Những băn khoăn đó cần được trả lời công khai, thay vì chỉ được trấn an bằng lời hứa.
Kế hoạch còn mở ra thảo luận về tương lai khu đất Rikers Island, bao gồm những khả năng sử dụng vì môi trường và lợi ích công cộng sau khi các nhà giam ngừng hoạt động. Trước mắt, các chỉ dấu quan trọng vẫn là luật được sửa, tiến độ xây dựng, giường điều trị thực sự đi vào sử dụng và số người bị giam giảm đều. Nếu các mục tiêu tiến triển song hành, năm 2032 có thể ghi dấu một thay đổi mang tính cấu trúc. Nếu không, New York có nguy cơ lặp lại vòng trì hoãn quen thuộc.

















