Một cuộc gặp giữa sức ép ngoại giao
Tại trụ sở ICC ở The Hague, ông Gen Nakatani, đồng lãnh đạo một nhóm nghị sĩ liên đảng chuyên thúc đẩy ngoại giao nhân quyền, nói ông quan ngại về mức độ mà các lệnh trừng phạt Mỹ có thể tác động đến tòa án. Đoàn đại biểu không tuyên bố thay mặt toàn bộ chính phủ Nhật Bản; chuyến thăm thể hiện nỗ lực của giới lập pháp nhằm chuyển sự ủng hộ về nguyên tắc thành các biện pháp cụ thể.
Theo NHK, Chủ tịch Tomoko Akane cho biết ICC vẫn vận hành bình thường, song lưu ý hoạt động dài hạn phụ thuộc vào sự hậu thuẫn của các nước thành viên. Bà ghi nhận đóng góp của Nhật Bản và đề nghị tiếp tục hỗ trợ. Sau cuộc gặp, ông Nakatani cho biết đoàn nghe những lo ngại về ngân hàng, sinh hoạt của nhân viên và khả năng duy trì điều tra, xét xử. Những trở ngại ấy có thể diễn ra âm thầm, ngay cả khi phiên tòa vẫn mở cửa.
Từ trừng phạt cá nhân tới sức ép lên cả định chế
Tháng 8/2026, Washington đưa bà Akane, một thẩm phán người Nhật, cùng một công tố viên cấp cao của ICC vào diện trừng phạt. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, hành động này nhằm phản đối việc tòa án theo đuổi các hồ sơ liên quan đến công dân và lực lượng của những nước không tham gia Quy chế Rome, đặc biệt là Mỹ và Israel.
Chính quyền Donald Trump cho rằng ICC đã vượt quá thẩm quyền và đe dọa chủ quyền quốc gia.
ICC phản bác lập luận trên và cho rằng trừng phạt những người thực thi trách nhiệm xét xử là đòn đánh vào tính độc lập tư pháp. Đến tháng 10, Washington công bố biện pháp rộng hơn nhằm vào chính tổ chức ICC. Ngoài những ảnh hưởng pháp lý trực tiếp, mạng lưới thanh toán quốc tế và các nhà cung cấp dịch vụ có thể trở nên thận trọng khi giao dịch với bên chịu trừng phạt, làm gia tăng chi phí hành chính và nguy cơ gián đoạn.
Tokyo đứng giữa đồng minh và nguyên tắc pháp quyền
Nhật Bản từ lâu là thành viên ủng hộ ICC và xem việc trừng trị tội ác nghiêm trọng là một phần của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Trong thông cáo ngày 19/8, Bộ Ngoại giao Nhật gọi việc Mỹ trừng phạt bà Akane là rất đáng tiếc. Tháng 10, Thủ tướng Sanae Takaichi tái khẳng định sẽ hợp tác cùng các nước liên quan để hỗ trợ hoạt động của tòa án, đồng thời duy trì đối thoại với Washington.
Đường lối hai chiều này phản ánh giới hạn của ngoại giao thực tế. Mỹ giữ vai trò trung tâm đối với an ninh Nhật Bản, nhưng bảo vệ thiết chế tư pháp quốc tế cũng gắn với uy tín của Tokyo. Đề xuất chuyển sớm khoản đóng góp sẽ không tự động hóa giải lệnh trừng phạt, song có thể giúp ICC chủ động nguồn lực và phát tín hiệu rằng sự hậu thuẫn không dừng ở tuyên bố chính trị.
Vì sao một phiên tòa độc lập cần hậu phương
ICC được thành lập theo Quy chế Rome, bắt đầu hoạt động từ năm 2002 và xét xử các tội danh như diệt chủng, tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh trong phạm vi thẩm quyền. Tòa án có tính bổ trợ, không được thiết kế để thay thế mọi hệ thống tư pháp quốc gia. Chính sự khác biệt giữa quyền tài phán quốc tế và chủ quyền quốc gia đã tạo nên tranh luận kéo dài, đặc biệt khi các cường quốc không cùng tham gia.
Khó khăn của ICC không chỉ nằm ở phán quyết. Công tác thu thập chứng cứ, bảo vệ nhân chứng, thuê chuyên gia và hỗ trợ nạn nhân đều cần nguồn tài chính và dịch vụ xuyên biên giới. Khi các kênh này bị siết chặt, người chờ công lý có thể là bên chịu ảnh hưởng cuối cùng. Việc nghị sĩ Nhật Bản tới The Hague vì thế cũng đặt ra câu hỏi rộng hơn: các quốc gia sẵn sàng làm gì để bảo vệ luật lệ mà họ công khai ủng hộ?
