Con số và khoảng lệch so với dự báo
Mức thâm hụt 105,6 tỷ USD vượt dự báo khoảng 3,6 tỷ USD, một khoảng lệch đáng kể với dữ liệu thương mại hằng tháng. Thực tế, sự xấu đi này đã được báo trước: số liệu công bố tuần trước cho thấy thâm hụt thương mại hàng hóa tháng 8 tăng vọt do nhập khẩu.
Cần phân biệt hai cách đọc một con số thâm hụt. Nó có thể nở ra vì xuất khẩu yếu đi, nghĩa là nền kinh tế mất sức cạnh tranh; hoặc vì nhập khẩu mạnh lên, nghĩa là nhu cầu trong nước đang cao. Trường hợp tháng 8 thuộc loại thứ hai.
Hai cột số chạy với hai tốc độ khác nhau
Nhập khẩu tăng 4,3 phần trăm lên 420,8 tỷ USD, trong đó nhập khẩu hàng hóa tăng mạnh hơn, 5,3 phần trăm, lên 342,2 tỷ USD. Phía xuất khẩu tăng 1,4 phần trăm lên 315,2 tỷ USD, với xuất khẩu hàng hóa tăng 2,2 phần trăm lên 205,7 tỷ USD.
Toàn bộ câu chuyện nằm trong sự so sánh ấy. Khi một cột tăng nhanh hơn cột kia khoảng ba lần, khoảng cách giữa chúng nở ra theo. Điều này cũng cho thấy một thực tế về cấu trúc: với một nền kinh tế có quy mô nhập khẩu lớn hơn xuất khẩu, chỉ cần hai bên cùng tăng là thâm hụt đã tự động tăng.
Vì sao nhập khẩu vẫn tăng dù có thuế
Lý do nằm ở phía cầu. Nhu cầu nội địa trong quý hai tăng với tốc độ nhanh nhất trong hơn ba năm rưỡi, phản ánh chi tiêu tiêu dùng mạnh và chi tiêu của doanh nghiệp cho thiết bị, phần lớn liên quan tới trí tuệ nhân tạo. Xu hướng này dường như đã lan sang quý ba: dữ liệu công bố tháng trước cho thấy chi tiêu tiêu dùng mạnh trong tháng 8, cùng với đơn hàng và lượng giao hàng thiết bị cơ bản phi quốc phòng, không tính máy bay.
Nhưng các doanh nghiệp đang dựa vào nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu ấy. Đó là điểm mấu chốt về chính sách: thuế quan làm hàng nhập khẩu đắt hơn, nhưng nếu nhu cầu trong nước tăng nhanh hơn năng lực sản xuất nội địa, hàng vẫn phải đến từ bên ngoài. Đặc biệt với thiết bị phục vụ hạ tầng trí tuệ nhân tạo, phần lớn chuỗi cung ứng nằm ngoài nước Mỹ, nên một mức thuế không tạo ra nguồn cung thay thế trong vài tháng.
Nghịch lý trong phép tính GDP
Về mặt kế toán, nhập khẩu bị trừ ra khi tính tổng sản phẩm quốc nội, vì GDP đo sản lượng tạo ra trong nước. Thương mại đã trừ vào GDP Mỹ trong ba quý liên tiếp, và các nhà kinh tế ước tính nó có thể cắt tới 2,5 điểm phần trăm trong quý ba.
Tuy nhiên, các dự báo tăng trưởng cho quý từ tháng 7 tới tháng 9 phần lớn vẫn trên mức 3,0 phần trăm tính theo năm, với kỳ vọng rằng chi tiêu tiêu dùng bù lại phần bị nhập khẩu kéo xuống. Quý hai, kinh tế Mỹ tăng 2,2 phần trăm. Nói cách khác, cùng một nguyên nhân là nhu cầu nội địa mạnh vừa tạo ra phần trừ vừa tạo ra phần cộng, và phần cộng đang lớn hơn. Ba điều đáng theo dõi tiếp.
- Con số GDP chính thức của quý ba và mức đóng góp âm thực tế từ thương mại.
- Nhu cầu nội địa có duy trì được tốc độ sang quý tư hay không.
- Chi tiêu cho thiết bị liên quan tới trí tuệ nhân tạo có tiếp tục kéo nhập khẩu lên hay không.
