Indonesia chấn động vì nghi án nghe lén Tổng thống Prabowo: Cựu cảnh sát trưởng bị bắt, liên minh với Jokowi trước thử thách

Ngày 3/11, cơ quan điều tra hình sự thuộc Cảnh sát Quốc gia Indonesia công bố ba nghi phạm: Listyo Sigit Prabowo, Ahrie Sonta Nasution và Eko Hadi Santoso. Theo thông tin cảnh sát được Reuters, AP và The Jakarta Post dẫn lại, các số điện thoại của quan chức, chính khách, nhà báo, đại diện xã hội dân sự và doanh nhân bị đưa vào hệ thống nghe lén khi không gắn với cuộc điều tra được phép. Điều tra viên còn nghi ngờ có chỉ đạo xóa nhật ký điện tử để che giấu dấu vết. Đây vẫn là các cáo buộc, không đồng nghĩa ba người đã bị kết tội.

Cảnh sát cho biết đã thu giữ thiết bị và lấy lời khai nhân chứng, chuyên gia để làm rõ quyền truy cập cũng như phạm vi dữ liệu. Cơ sở pháp lý của từng lệnh nghe lén sẽ có ý nghĩa quyết định: một hệ thống kỹ thuật phục vụ thực thi pháp luật có thể trở thành công cụ lạm quyền nếu mất cơ chế phê chuẩn độc lập, ghi vết và kiểm toán. Thông tin công khai hiện chưa xác định ai yêu cầu theo dõi, dữ liệu thu được đã được sử dụng ra sao hoặc động cơ cuối cùng là gì.

Ngày 4/11, hãng thông tấn nhà nước ANTARA dẫn lời Quốc vụ khanh Prasetyo Hadi cho biết sắc lệnh chấm dứt chức vụ Chánh văn phòng Tổng thống của Listyo đang được xử lý. Reuters đưa tin ông đã bị tổng thống cho thôi chức; việc phân biệt quyết định chính trị với hoàn tất thủ tục hành chính rất quan trọng để phản ánh đúng thời điểm.

Listyo chỉ vừa nhận chức ngày 1/10, sau khi thôi vị trí đứng đầu lực lượng cảnh sát.

Người phát ngôn Prasetyo cảnh báo hành vi bị cáo buộc có thể gây nguy hại an ninh quốc gia, thậm chí đặt ra câu hỏi về tội phản quốc. Tuy nhiên, AP dẫn lời Bộ trưởng điều phối Yusril Ihza Mahendra cho biết nhà điều tra chưa tìm thấy dấu hiệu phản quốc. Vì thế, nhận định nặng nề ấy phải được hiểu là cảnh báo về mức độ nghiêm trọng, không phải tội danh đã được chứng minh. Quyền bào chữa và suy đoán vô tội vẫn phải được bảo đảm cho tất cả nghi phạm.

Listyo từng giữ chức cảnh sát trưởng trong thời gian dài dưới thời Joko Widodo và được xem là nhân vật có mối liên hệ với mạng lưới quyền lực cũ. Việc Tổng thống Prabowo thay ông bằng Suyudi Ario Seto đầu tháng 10 đã làm dấy lên suy đoán về quá trình tái phân bổ ảnh hưởng. Nhưng quan hệ chính trị, dù mật thiết đến đâu, không tự chứng minh ai chỉ đạo một hoạt động nghe lén hay hưởng lợi từ nó.

Một số nhà nghiên cứu mà South China Morning Post phỏng vấn xem vụ bắt giữ như dấu hiệu gia tăng khoảng cách giữa hai nhóm quyền lực. Cách nhìn đó giúp giải thích vì sao vụ án gây chấn động, song chỉ là phân tích chính trị. Prabowo từng tranh cử cùng Gibran Rakabuming Raka, con trai Jokowi và hiện là phó tổng thống; bất kỳ căng thẳng nào vì thế đều có thể ảnh hưởng tới khả năng điều phối chính phủ. Việc kết luận trách nhiệm phải dựa trên chứng cứ điều tra, không dựa trên quan hệ phe phái.

Sau khi được bổ nhiệm làm cảnh sát trưởng ngày 1/10, Suyudi Ario Seto thực hiện các đợt điều chuyển nhân sự lớn, được giới quan sát coi là bước củng cố bộ máy chỉ huy. Những thay đổi nhân sự có thể giúp xác lập trách nhiệm, nhưng bản thân chúng chưa đảm bảo hệ thống nghe lén được kiểm soát tốt hơn. Bài toán lâu dài là quy trình phê chuẩn minh bạch, quyền truy cập theo cấp, lưu giữ chứng cứ không thể tự ý sửa và cơ chế xử lý khi giám sát vượt thẩm quyền.

Vụ việc còn gắn với quyền của công dân, bởi danh sách mục tiêu bị nghi theo dõi bao gồm nhà báo và tổ chức xã hội dân sự. Sự an toàn của họ không chỉ là quyền riêng tư cá nhân mà còn liên quan khả năng giám sát chính phủ của công chúng. Indonesia cần công bố những phần thông tin có thể công khai mà không cản trở điều tra, tạo điều kiện cho cơ quan tư pháp kiểm tra độc lập và xử lý sai phạm dựa trên bằng chứng. Cải cách chỉ có sức thuyết phục khi áp dụng cùng một tiêu chuẩn cho mọi phe.