Phía sau chiến dịch “canh chừng lá phiếu”: cách báo chí Mỹ kiểm chứng sự cố bầu cử và chặn đứng tin đồn thất thiệt

Theo The New York Times, #Votewatch là một kênh Slack nơi các nhà báo của tòa soạn gửi tin báo, cập nhật và các vấn đề phát hiện tại điểm bỏ phiếu khắp nước Mỹ. Những thông tin đã được xác nhận bao gồm sự cố bỏ phiếu ở hạt Westchester (New York), việc mở cửa trễ tại hạt Broward (Florida) hay cảnh cử tri phải vượt đường lầy để tới điểm bầu cử ở vùng lãnh thổ của người Navajo. Bên cạnh đó là những thông điệp về máy bỏ phiếu hỏng, hàng người dài và cả những thuyết âm mưu hoang đường, thậm chí đáng báo động.

Hai biên tập viên Amy Gardner và Monica Davey điều phối chiến dịch. Mỗi phóng viên được giao theo dõi một bang, làm quen trước với những người điều hành bầu cử, các đảng và chiến dịch tranh cử lớn để có thể nhanh chóng tìm ra sự thật.

Lực lượng gồm phóng viên từ nhiều ban như Chính trị, Thời sự quốc gia, Washington, Đô thị, Ảnh và Video, cùng hơn 60 cộng tác viên tại các bang sẵn sàng tới điểm bỏ phiếu khi có sự cố. Theo bà Davey, cách duy nhất để giúp độc giả là bám sát thực địa.

Phụ trách khâu sàng lọc, bà Gardner cho biết lượng tin đổ về rất lớn, nhưng phần nhiều là những sự cố quen thuộc ở mọi mùa bầu cử, như mất điện khiến một điểm bỏ phiếu mở cửa trễ một giờ hay máy quét phiếu trục trặc. Nhiều thành viên đã theo dõi công tác tổ chức bầu cử trong thời gian dài nên biết nên tập trung vào đâu và bỏ qua điều gì.

Sự cố đáng chú ý nhất trong ngày xảy ra tại hạt Westchester, vùng ngoại ô phía bắc thành phố New York. Theo các báo cáo địa phương, máy quét phiếu bắt đầu gặp trục trặc ngay khi điểm bỏ phiếu mở cửa lúc 6 giờ sáng và ảnh hưởng trên toàn hạt. Hội đồng Bầu cử hạt cho biết vấn đề liên quan đến phiếu giấy khiến máy không nhận phiếu, sau đó giải thích các máy dùng trong ngày bầu cử vẫn chạy chương trình gốc nên không nhận diện được loại phiếu đang sử dụng. Cử tri được hướng dẫn bỏ phiếu đã điền vào túi niêm phong an toàn để kiểm sau.

Bộ trưởng Tư pháp bang New York Letitia James cho biết văn phòng bà đang theo dõi sự việc, còn Hội đồng Bầu cử bang tiến hành điều tra. Sự cố đặc biệt nhạy cảm vì Westchester bao gồm phần lớn khu vực bầu cử số 17 của New York, nơi diễn ra một trong những cuộc đua Hạ viện gay cấn nhất, và Ủy ban Toàn quốc đảng Cộng hòa đã cử thêm quan sát viên tới hiện trường.

The New York Times nhanh chóng đưa tin để cử tri biết việc bỏ phiếu vẫn tiếp diễn, đồng thời bác bỏ những thuyết âm mưu sai sự thật xuất hiện ngay sau đó, cáo buộc phe Dân chủ “đánh cắp” cuộc bầu cử. Tòa soạn cũng theo dõi những cáo buộc chưa được đăng tải nhưng sẵn sàng giải thích nếu chúng bị ông Trump hoặc các đồng minh khuếch đại.

Bà Gardner cho biết tòa soạn cố gắng không nêu lại phát ngôn hay hành động liên quan đến bầu cử của ông Trump và các đồng minh mà thiếu bối cảnh phù hợp, điều thường đồng nghĩa với việc chỉ ra chỗ sai trong các tuyên bố đó.

Bà lấy ví dụ nỗ lực của chính quyền nhằm truy tìm và bắt giữ người không có quốc tịch đăng ký hoặc đi bầu bất hợp pháp. Với độc giả bình thường, điều đó nghe có vẻ hợp lý; chính quyền cũng khẳng định đây là biện pháp bảo vệ sự toàn vẹn của lá phiếu. Nhưng theo bà Gardner, thực tế số người không có quốc tịch đi bầu ở Mỹ cực kỳ ít, nhiều con số chính quyền công bố bị thổi phồng hoặc sai, và nhiều cử tri bị cho là không có quốc tịch hóa ra là công dân. Giới chỉ trích cho rằng mục đích là làm giảm tỷ lệ cử tri đi bầu – tất cả là bối cảnh mà độc giả cần được biết.