Một trăm linh hai tỷ zloty cho những thứ hy vọng không phải dùng tới
Khoản đầu tư được công bố trước một cuộc họp nội các và trải trong năm năm. Theo ông Tusk, các ưu tiên của phòng thủ dân sự gồm công trình bảo vệ, hầm trú ẩn các loại, thiết bị và hạ tầng cứu hộ, cùng việc dự trữ vật tư cho tình huống khủng hoảng và thiên tai.
Điểm đáng chú ý trong cách đặt vấn đề là tính kép của nó. Chương trình không được giới thiệu chỉ như một biện pháp quân sự, mà còn như một biện pháp ứng phó thiên tai. Ba Lan từng trải qua những đợt lũ lớn, và cùng một hệ thống cảnh báo, cùng một kho vật tư, cùng một đội cứu hộ sẽ phục vụ cho cả hai loại tình huống.
"Các ưu tiên bảo vệ dân sự bao gồm công trình bảo vệ, hầm trú ẩn các loại, thiết bị và hạ tầng cứu hộ, cùng việc dự trữ vật tư cho các tình huống khủng hoảng và thiên tai." — Donald Tusk
Phần ít thấy nhất lại có thể quan trọng nhất
Bên cạnh bê tông và vật tư, chương trình dành nguồn lực cho những thứ không ai nhìn thấy: hệ thống cảnh báo, hệ thống công nghệ thông tin và liên lạc an toàn giữa các cơ quan và lực lượng. Đây là phần mà kinh nghiệm những năm qua ở châu Âu cho thấy dễ bị coi nhẹ nhất và cũng dễ hỏng nhất vào đúng lúc cần.
Lý do rất cụ thể. Khi các đợt tấn công của Nga nhắm vào miền tây Ukraine gia tăng, nhà chức trách Ba Lan đã nhiều lần phải phát cảnh báo tới người dân về khả năng ảnh hưởng tới lãnh thổ nước mình. Một cảnh báo chỉ hữu dụng nếu nó tới được người dân nhanh hơn thứ mà nó đang cảnh báo.
"Chúng tôi sẽ cấp vốn cho các hệ thống cảnh báo, hệ thống công nghệ thông tin và liên lạc an toàn giữa các cơ quan và lực lượng." — Donald Tusk
Khoảng trống mà con số 300 nghìn chỉ ra
Để hiểu vì sao cần tới 26 tỷ USD, cần nhìn vào điểm khởi đầu. Theo các số liệu được công bố khi Ba Lan thông qua luật bảo vệ dân sự mới, hệ thống hầm trú bom của nước này chỉ đủ chỗ cho khoảng 300 nghìn người, trong một quốc gia 38 triệu dân. Nếu tính cả các không gian có thể dùng tạm như ga tàu điện ngầm và hầm đường, con số lên tới khoảng 48 triệu chỗ, nhưng đó là những nơi không được thiết kế cho mục đích ấy.
Khung pháp lý đã được dựng trước. Luật bảo vệ dân sự được tổng thống ký tháng 12 năm 2024 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, với sự nhất trí ở cả hai viện quốc hội, điều không thường thấy trong chính trị Ba Lan. Luật yêu cầu tập huấn bắt buộc cho quan chức, chuyển quyền lãnh đạo phòng thủ dân sự từ người đứng đầu lực lượng cứu hỏa sang bộ trưởng nội vụ, và cam kết dành ít nhất 0,3 phần trăm GDP mỗi năm cho chương trình. Từ năm 2026, quy định xây dựng mới yêu cầu phần lớn các công trình phải có không gian dành cho hầm trú.
Gần năm phần trăm GDP cho quốc phòng, và phần còn lại cho dân thường
Giữa chiến tranh ở Ukraine, chi tiêu quân sự của Ba Lan đã đạt gần 5 phần trăm GDP, mức cao nhất trong NATO. Chương trình phòng thủ dân sự vì thế là mảnh ghép còn thiếu của một bức tranh đã được vẽ phần lớn: nước này đã mua xe tăng, máy bay, hệ thống phòng không, nhưng phần bảo vệ người dân thường thì vẫn dựa trên hạ tầng của một thời đã qua.
Cách tiếp cận mà Vác-sa-va chọn lấy cảm hứng từ các nước Bắc Âu, đặc biệt là Thụy Điển và Phần Lan, nơi phòng thủ dân sự được duy trì liên tục suốt nhiều thập niên và mỗi hộ gia đình đều nhận được hướng dẫn về việc phải làm trong khủng hoảng. Ba Lan cũng đã triển khai việc phát tài liệu hướng dẫn tới các gia đình. Ba điều đáng theo dõi tiếp.
- Số chỗ trú ẩn đạt chuẩn sẽ tăng lên bao nhiêu sau năm năm.
- Quy định buộc công trình mới phải có không gian trú ẩn được thực thi tới đâu.
- Các nước Liên minh châu Âu khác có đi theo mô hình này hay không.
















