Áp lực từ Washington và những toan tính trên bàn cờ vĩ mô
Sự dịch chuyển bất ngờ trong định hướng điều hành của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới phân tích tài chính quốc tế. Chỉ vài tháng trước, xác suất BOJ nâng chi phí vay vốn tại các kỳ họp chính sách chỉ dao động ở mức vô cùng khiêm tốn, dưới 30%. Tuy nhiên, sau động thái can thiệp ngoại hối phối hợp lịch sử giữa Tokyo và Washington vào ngày 31 tháng Bảy - lần đầu tiên hai cường quốc kinh tế bắt tay mua trực tiếp đồng Yên kể từ đợt khủng hoảng tài chính năm 1998 - kỳ vọng của thị trường đã đảo chiều một cách ngoạn mục. Giới đầu tư quốc tế và các định chế tài chính khổng lồ, điển hình như JPMorgan, hiện đang định giá một kịch bản vô cùng quyết liệt: lãi suất chuẩn của Nhật Bản có thể phá vỡ mọi tiền lệ, chạm mốc 2,25% vào cuối năm tới. Động lực chính thúc đẩy sự xoay trục mạnh mẽ này không đơn thuần xuất phát từ những đánh giá nội tại của nền kinh tế Nhật Bản, mà còn đến từ sức ép trực tiếp, mạnh mẽ của Bộ Tài chính Hoa Kỳ. Giới chức Mỹ liên tục yêu cầu Tokyo phải hành động quyết liệt hơn nữa nhằm cứu vãn giá trị đồng nội tệ. Theo các nguồn tin uy tín từ Reuters và Bloomberg, những cuộc thảo luận bên lề giữa giới chức Mỹ và Nhật Bản đã đặt cơ quan điều hành tiền tệ xứ sở hoa anh đào vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, buộc phải đẩy nhanh lộ trình thắt chặt để tránh gây ra những xáo trộn sâu sắc trên thị trường nợ toàn cầu và xoa dịu những quan ngại của Washington về sự mất cân bằng.
" Chúng tôi tin tưởng Thống đốc Kazuo Ueda sẽ đưa ra những quyết định đúng đắn về chính sách tiền tệ để bảo vệ sự ổn định chung " Scott Bessent
Bài toán an sinh xã hội giữa vòng xoáy tỷ giá
Mỗi một quyết định tăng hay giảm lãi suất được đưa ra từ trụ sở BOJ tại Nihonbashi không đơn thuần chỉ là những con số vĩ mô khô khan trên các bản tin tài chính, mà nó tác động trực tiếp và vô cùng sâu sắc đến từng bữa cơm của hàng triệu người dân xứ sở mặt trời mọc. Việc đồng Yên giảm giá sâu và kéo dài trong nhiều tháng qua đã biến các mặt hàng nhập khẩu thiết yếu như năng lượng, lương thực, thuốc men và nguyên liệu sản xuất trở nên đắt đỏ hơn bao giờ hết, tạo ra một đòn giáng mạnh vào túi tiền của người dân.
Hàng triệu người tiêu dùng tại các đô thị sầm uất từ Tokyo đến Osaka đang phải thắt chặt chi tiêu hằng ngày để đối phó với làn sóng giá cả tăng vọt chưa từng có. Ở chiều ngược lại, việc tăng lãi suất quá nhanh và đột ngột cũng ẩn chứa vô vàn rủi ro đối với sự phục hồi mong manh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, lực lượng vốn đã quen dựa vào dòng vốn giá rẻ trong suốt nhiều năm qua. Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi hiện đang phải đứng trước một bài toán vô cùng hóc búa mang tính sống còn đối với nền kinh tế:
Việc kiềm chế lạm phát nhập khẩu là nhiệm vụ cấp bách và sống còn để bảo vệ sức mua của người lao động trước bối cảnh vật giá không ngừng leo thang, đe dọa trực tiếp đến mức sống tối thiểu.
Sự ổn định của thị trường tài chính nội địa cần phải được duy trì một cách khéo léo để tránh gây ra những cú sốc dây chuyền cho các doanh nghiệp đang chật vật phục hồi sau hàng loạt cuộc khủng tương tiếp.
Sự can thiệp ngoại hối trực tiếp chỉ có thể đóng vai trò như một giải pháp dập lửa tạm thời, điều cốt lõi và dài hạn là Nhật Bản phải xây dựng một cấu trúc kinh tế vững chắc, linh hoạt và có sức chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.
Bối cảnh lịch sử và ngã rẽ sau một thập kỷ nới lỏng tiền tệ
Để có thể hiểu rõ ngọn nguồn của bước ngoặt chính sách hiện nay, chúng ta cần phải nhìn lại chặng đường dài hơn một thập kỷ mà Nhật Bản đã kiên trì áp dụng các chính sách nới lỏng theo mô hình Abenomics bắt đầu từ năm 2013. Suốt một thời gian rất dài, Tokyo đã duy trì việc nới lỏng định lượng ở quy mô khổng lồ chưa từng có, áp dụng mức lãi suất âm và liên tục đưa ra các gói kích thích tài khóa nhằm mục tiêu thoát khỏi bóng ma giảm phát đã ám ảnh nền kinh tế suốt ba thập kỷ. Tuy nhiên, khi các ngân hàng trung ương phương Tây ồ ạt tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát sau đại dịch, khoảng cách lợi suất ngày càng nới rộng đã khiến đồng Yên rơi tự do, đẩy nền kinh tế Nhật Bản vào một tình thế cực kỳ khó khăn. Hoàn cảnh này đã buộc giới lãnh đạo tài chính của cả Mỹ và Nhật Bản phải gạt bỏ những bất đồng để bước vào một đợt can thiệp chung chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Sự chuyển hướng chính sách của BOJ ngày hôm nay thực chất chính là hệ quả tất yếu của một quá trình dài tích tụ những mâu thuẫn sâu sắc giữa ưu tiên chính sách nội địa và những làn sóng biến động khôn lường của xu hướng tài chính toàn cầu.

















