Cá chết hàng loạt vì nắng nóng, môi trường nước đối mặt khủng hoảng

Nhiều khu vực tại Đức hiện đang chứng kiến tình trạng cá chết hàng loạt, như những con cá rô phi và cá chình nổi trên mặt nước tại hồ Steinhuder ở Hannover, hoặc xác cá tại bờ hồ Rheinauensee gần Bonn. Hiện tượng này không chỉ là cảnh báo sức khỏe con người bị ảnh hưởng do các đợt nắng nóng cực đoan, mà còn cho thấy các sông hồ đang phải chịu áp lực sinh thái nghiêm trọng.

Chuyên gia Karsten Rinke, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu hồ nước tại Trung tâm Nghiên cứu Môi trường Helmholtz ở Magdeburg, cho biết mùa hè năm nay đã sớm xuất hiện nhiệt độ nước cao ngoạn mục. Đến tháng 6, các khu vực đã ghi nhận điều kiện nhiệt độ mà trước đây chỉ xuất hiện vào tháng 7 hoặc 8. Điều này kéo theo tác động nghiêm trọng cho đa dạng sinh vật thủy sinh.

Ông Rinke giải thích rằng nhiệt độ nước càng cao thì lượng oxy hòa tan trong nước càng giảm, trong khi nhu cầu oxy của sinh vật lại tăng lên. Tình trạng này làm hạn chế khả năng sống của cá, tôm, và các loài thủy sinh khác.

Bên cạnh đó, yếu tố thời tiết như mưa lớn kéo theo nước bề mặt không thể thẩm thấu xuống đất khô cằn, làm dòng nước cuốn theo nhiều dưỡng chất như phốt pho và nitơ vào trong hồ, sông. Các chất này thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của tảo. Dù tảo vào ban ngày sẽ sản sinh oxy song ban đêm lại tiêu thụ hết lượng oxy đó, đồng thời vi sinh vật phân hủy tảo cũng sử dụng oxy làm trầm trọng thêm hiện tượng thiếu hụt oxy trong nước.

Những vùng nước nông hoặc không có dòng chảy như ao hồ nhỏ dễ bị tác động mạnh nhất. Nước trong hồ sâu 50 mét vẫn giữ mức nhiệt ổn định 4-5 độ C dù thời tiết nóng nhất, nhưng các hồ nông có thể bị nóng gần như đồng nhất, khiến cá không còn chỗ tránh nắng nóng.

Thêm vào đó, dòng sông dài như sông Rhein ghi nhận nhiệt độ lên tới 29 độ C trong tháng 6, vượt xa mức trung bình 20 độ các năm trước. Điều này làm tăng áp lực với hệ sinh thái tại các đoạn sông thấp.

Để giảm tác động, các chuyên gia khuyến nghị nên trồng cây xanh dọc bờ hồ sông nhằm tạo bóng mát, giúp hạ nhiệt cho nguồn nước. Các biện pháp khác bao gồm đào sâu vùng nước tập trung hoặc kết nối với nguồn nước ngầm để tạo không gian sống mát hơn cho sinh vật.

Một số địa phương còn thử bơm oxy hoặc nước lạnh vào hồ để cứu các loài nhạy cảm, tuy nhiên đây chỉ là giải pháp tình thế và không thể thay thế việc giảm lượng chất dinh dưỡng chảy vào sông hồ cũng như kiểm soát biến đổi khí hậu.

Các vụ cá chết hàng loạt không phải là lần đầu tiên xảy ra. Ví dụ, sự kiện tương tự trên sông Oder năm 2022 đã gây suy giảm hơn một nửa số lượng cá, nhưng hiện tại các quần thể đang có dấu hiệu phục hồi và dự kiến hồi phục hoàn toàn vào năm 2027.

Ông Jürgen Geist, chuyên gia sinh học tại Đại học Kỹ thuật Munich, nhận định biến đổi khí hậu không chỉ gây ra những tổn thương trực tiếp mà còn thay đổi cấu trúc cộng đồng sinh vật trong nước. Ông nhấn mạnh một số loài như cá chình lại có thể tận dụng điều kiện mới để phát triển mạnh hơn. Điều này đặt ra câu hỏi về sự thích ứng sinh thái và việc quản lý nguồn nước để cân bằng giữa các loài mà con người muốn bảo vệ.