Các bang lấp khoảng trống
Giới làm thương vụ trước đây hiếm khi bận tâm đến tổng chưởng lý các bang. Nhưng trong nhiệm kỳ hai của ông Trump, khi các cơ quan liên bang có thái độ “thả nổi” với các thương vụ, các bang đã đẩy mạnh thực thi luật chống độc quyền để bù đắp.
Họ đã kiện nhằm chặn thương vụ Paramount Skydance mua Warner Bros. Discovery trị giá 110 tỷ USD và thương vụ sáp nhập 6,2 tỷ USD giữa Nexstar Media Group và Tegna. Một liên minh bang khác đã tìm cách đảo ngược thương vụ Hewlett Packard Enterprise mua Juniper Networks trị giá 14 tỷ USD, dù không thành công.
Không chỉ với sáp nhập, hồi tháng 4, một liên minh bang lưỡng đảng đã thắng vụ kiện chống độc quyền với Live Nation, sau khi Bộ Tư pháp Mỹ dàn xếp riêng với công ty này ngay trong quá trình xét xử. Người phụ trách chống độc quyền của một bang lớn do Đảng Cộng hòa nắm quyền cảnh báo rằng việc dùng chính trị để vượt qua thẩm định liên bang sẽ phản tác dụng vì giờ đây đã có những cơ quan quản lý khác vào cuộc.
Một trật tự mới
Sáu năm trước, theo một khảo sát của Đại học Yale, các bang cộng lại chỉ có 151 luật sư chống độc quyền, trong khi các cơ quan liên bang có khoảng 1.000 chuyên gia pháp lý và kinh tế. Trật tự ấy đã thay đổi: các bang vẫn hợp tác với liên bang nhưng đã tăng cường nhân sự và ngày càng sẵn sàng hành động độc lập. Tổng chưởng lý bang New York Letitia James khẳng định điều đó.
“Khi chính quyền liên bang lùi bước trong việc thực thi luật chống độc quyền, các tổng chưởng lý bang đã đứng lên.” — Letitia James
Đáng chú ý, ngoại trừ một số trường hợp như liên minh phản đối thương vụ Paramount Skydance – Warner Bros. Discovery, phần lớn hành động gần đây của các bang mang tính lưỡng đảng, cho thấy chống độc quyền đang trở thành mối quan tâm vượt lên trên ranh giới đảng phái.
Ủng hộ và phản đối
Sự trỗi dậy của các bang tạo ra những phản ứng trái chiều trong giới kinh doanh và chuyên gia:
- Giới điều hành doanh nghiệp cho rằng việc phải được 50 bang và hai cơ quan liên bang chấp thuận là thiếu hiệu quả; ông Jon Orszag, đồng sáng lập công ty tư vấn kinh tế Econic Partners, gọi sự bất định này là “loại thuế vô hình” đè nặng lên hoạt động sáp nhập và nền kinh tế Mỹ.
- Cựu Chủ tịch Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) William Kovacic hoan nghênh, cho rằng mỗi lần vận động hành lang có dấu hiệu thao túng là cơ hội để các bang khẳng định vai trò người bảo vệ cuối cùng của hệ thống chống độc quyền.
- Những người ủng hộ các cơ quan liên bang cảnh báo các bang có thể chùn bước nếu tổng chưởng lý – vốn là chính trị gia – dàn trải quá mức và thua quá nhiều vụ kiện tại tòa án liên bang.
Vụ kiện thương vụ Paramount – Warner được nhiều người xem là một thất bại nhỏ của các bang, khi họ chấp nhận các biện pháp ràng buộc hành vi dù Tổng chưởng lý California Rob Bonta từng tuyên bố chỉ chấp nhận việc thoái vốn cấu trúc.
Nguồn lực hạn chế, tương lai bất định
Tổng chưởng lý bang Colorado Phil Weiser gần đây kêu gọi Quốc hội cấp ngân sách liên bang cho hoạt động chống độc quyền của các bang, chỉ ra rằng Bộ Tư pháp chi 250 triệu USD mỗi năm cho thực thi cạnh tranh, gấp nhiều lần tổng ngân sách chống độc quyền của tất cả các bang. Ông cũng đề xuất trao thêm quyền để các bang chặn sáp nhập mà không phải vội vã xin lệnh cấm tạm thời.
Hiện chỉ một số rất ít bang có nhà kinh tế học toàn thời gian để đánh giá tác động cạnh tranh của thương vụ, và họ thường còn trẻ, thiếu bằng tiến sĩ hoặc nền tảng kinh tế học tổ chức ngành. Để khắc phục, các bang đã chung nguồn lực qua Hiệp hội Tổng chưởng lý Quốc gia (NAAG), tổ chức vẫn tài trợ cho các vụ kiện, đào tạo và phối hợp.
Năm 2021, 45 tổng chưởng lý bang cùng NAAG từng đề nghị Quốc hội cấp vốn nhưng không thành. Câu hỏi lớn lúc này là liệu các bang có đủ sức leo thang để tạo khác biệt lâu dài trên một số lượng lớn thương vụ, hay nhiệt huyết hiện tại sẽ dần lụi tàn.
