Cơ hội và thách thức với Bắc Kinh
Theo giới phân tích, việc kiểm soát cả hai viện giúp phe Dân chủ có vị thế hạn chế việc ông Trump sử dụng thuế quan một cách rộng rãi đối với hàng hóa Trung Quốc. Điều này có thể là đòn giáng vào ông Trump, người đã dùng thuế quan suốt cuộc chiến thương mại trước khi hai bên đạt thỏa thuận đình chiến.
*“Ông ấy sẽ ít có khả năng sử dụng lá bài thuế quan trong đàm phán với Trung Quốc.” — Ngô Tâm Bá, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quốc tế, Đại học Phúc Đán*
Thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai nước dự kiến hết hạn vào tháng 1, khiến những thay đổi trong cán cân quyền lực tại Washington càng trở nên quan trọng.
Bài toán thuế quan của phe Dân chủ
Ông Drew Thompson, nghiên cứu viên cấp cao tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, Singapore, cho rằng Quốc hội sẽ tận dụng mọi cơ hội để cản trở chính sách của ông Trump trong hai năm tới. Tuy nhiên, phe Dân chủ phải thận trọng vì thuế quan được các công đoàn, người lao động phổ thông và doanh nghiệp nhỏ, vốn là cử tri truyền thống của đảng, ủng hộ.
*“Quốc hội sẽ ít có xu hướng ủng hộ các biện pháp gia tăng mạnh sức ép lên Trung Quốc nếu điều đó có nguy cơ làm tăng chi phí cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ hoặc làm tăng khả năng xung đột.” — Patricia Kim, Viện Brookings*
Điều này cho thấy chính sách đối với Trung Quốc của Quốc hội mới có thể thận trọng hơn, cân nhắc giữa lợi ích kinh tế trong nước và cạnh tranh chiến lược.
Đài Loan, nhân tố có thể thay đổi cục diện
Ông Neil Shearing, kinh tế trưởng tại Capital Economics, cho rằng vấn đề Đài Loan có thể là “nhân tố thay đổi cuộc chơi”. Hồi tháng 5, ông Trump tuyên bố việc bán vũ khí cho Đài Loan có thể là con bài mặc cả với Trung Quốc, và chính quyền đã trì hoãn nhiều tháng gói vũ khí 14 tỷ USD.
Theo ông Shearing, Trung Quốc có thể tận dụng hai năm còn lại của ông Trump để gia tăng sức ép lên Đài Loan nếu cho rằng Washington đang bị phân tâm.
Theo ông Ngô Tâm Bá, Quốc hội Dân chủ có thể buộc ông Trump nối lại việc bán vũ khí cho Đài Loan vào năm sau, điều sẽ làm suy giảm sự ổn định của quan hệ Mỹ – Trung. Ngược lại, ông Steve Tsang, Giám đốc Viện Trung Quốc thuộc SOAS, cho rằng sự ủng hộ mới của Quốc hội có thể khiến Bắc Kinh thận trọng hơn với Đài Loan. Tuy nhiên, ông Thompson lưu ý Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết hoặc phớt lờ các dự luật như vậy.
Chiến lược của Bắc Kinh với ông Trump
Theo giới phân tích, dù ông Trump đã suy yếu về chính trị, Bắc Kinh khó thay đổi chiến lược hợp tác với ông.
*“Bắc Kinh có khả năng sẽ tiếp tục vun đắp quan hệ với ông ấy thông qua các cuộc tiếp xúc cấp cao giữa hai nhà lãnh đạo, coi đây là cách ít tốn kém nhất để quản lý quan hệ với Washington.” — Patricia Kim*
Bà Kim cho rằng cả Bắc Kinh lẫn Washington đều không kỳ vọng hay tìm kiếm sự cải thiện căn bản trong quan hệ song phương. Ông Tsang nhận định Trung Quốc sẽ tận dụng vị thế suy yếu của ông Trump để gây thêm sức ép, nhưng Bắc Kinh vốn tính toán kỹ lưỡng và không muốn đẩy quá xa khiến ông Trump hành động thiếu trách nhiệm.
Hai năm phía trước
Quan hệ Mỹ – Trung trong hai năm tới sẽ chịu tác động từ sự giằng co giữa Nhà Trắng và Quốc hội, từ thuế quan, Đài Loan đến các cuộc gặp cấp cao, trong đó có khả năng ông Trump và ông Tập gặp nhau tại APEC ở Thâm Quyến cuối tháng này.
Giới phân tích cho rằng sự ổn định của quan hệ song phương sẽ phụ thuộc vào khả năng hai bên kiểm soát bất đồng, tránh để các vấn đề nhạy cảm như Đài Loan leo thang thành khủng hoảng.
