Lời đề nghị từ Sopot
Phát biểu với Reuters tại thành phố ven biển Sopot, bà Agnieszka Wachnicka cho biết Hiệp hội Ngân hàng Ba Lan (ZBP) đang trao đổi với các thể chế công về cơ chế chia sẻ rủi ro cho các khoản tài trợ quốc phòng. Nói cách khác, giới ngân hàng sẵn sàng góp sức vào nỗ lực tái vũ trang của đất nước, nhưng muốn nhà nước đứng cùng họ trước những rủi ro mà thị trường khó tự định giá.
Đề nghị này xuất hiện khi Warsaw đang đẩy mạnh sản xuất vũ khí trong nước và xây dựng một trong những quân đội lớn nhất châu Âu. Nhu cầu vốn của các doanh nghiệp quốc phòng, từ tập đoàn nhà nước đến các công ty tư nhân, vì thế tăng vọt chỉ trong vài năm.
Những nút thắt khiến ngân hàng dè dặt
Theo bà Wachnicka, có ít nhất ba lý do khiến các ngân hàng chưa thể mạnh tay hơn:
Công nghệ quân sự có thể lạc hậu nhanh hơn thời hạn khoản vay, với máy bay không người lái là ví dụ điển hình.
Quy định giới hạn mức rủi ro tập trung vào một ngành hay một khu vực khiến ngân hàng khó nhận thêm dự án quốc phòng.
Nhu cầu vũ khí có thể giảm mạnh nếu căng thẳng hạ nhiệt, khiến các khoản đầu tư lớn khó hoàn vốn.
SAFE là sự trợ giúp lớn, nhưng vẫn chưa đủ.
Chiếc drone chiến đấu hôm nay có thể bị thay thế chỉ sau vài tháng trên chiến trường Ukraine, trong khi một khoản vay doanh nghiệp thường kéo dài nhiều năm. Khoảng chênh ấy chính là vùng rủi ro mà các ngân hàng muốn nhà nước cùng gánh.
SAFE: cú hích lớn nhưng chưa trọn vẹn
Ba Lan là nước đầu tiên ký thỏa thuận vay với Ủy ban châu Âu trong khuôn khổ SAFE, chương trình cho vay quốc phòng ưu đãi trị giá khoảng 150 tỷ euro của EU, và nhận phần lớn nhất với 43,7 tỷ euro. Chính phủ cho biết khoảng 90% số tiền sẽ được chi trong nước. Cuối tháng 5, Bộ Quốc phòng đã ký những hợp đồng đầu tiên, từ hệ thống an ninh mạng đến mũ bảo hiểm, xe tải và máy bay không người lái của WB Group.
Theo dữ liệu NATO, Ba Lan dự kiến chi khoảng 53 tỷ euro cho quốc phòng năm 2026, chỉ sau Pháp, Italy và Đức trong EU. Tính theo tỷ lệ, con số này tương đương khoảng 4,8% GDP, mức cao nhất trong khối NATO.
Ngân hàng tìm lối đi riêng
Dù còn nhiều vướng mắc, một số ngân hàng đã chủ động vào cuộc. Tổng giám đốc Bank Handlowy, đơn vị của Citigroup tại Ba Lan, bà Elzbieta Czetwertynska, cho biết ngân hàng đã cấp những hạn mức bảo lãnh đáng kể cho các doanh nghiệp quốc phòng.
Bà Czetwertynska cũng nhấn mạnh công nghệ lưỡng dụng ngày càng quan trọng, khi các doanh nghiệp tư nhân tìm cách bảo đảm các khoản đầu tư lớn vẫn sinh lời nếu nhu cầu quân sự sụt giảm. Một nhà máy có thể sản xuất cả linh kiện cho drone quân sự lẫn thiết bị dân dụng sẽ là con nợ an toàn hơn trong mắt ngân hàng, và cũng là tài sản bền vững hơn cho nền kinh tế.
