Từ “cấm cửa” đến “hợp tác chiến lược”
Phát biểu tại một cuộc thảo luận hôm thứ Ba, John Helveston, phó giáo sư Đại học George Washington, cho rằng Mỹ cần cân nhắc các quan hệ đối tác chiến lược với ngành xe điện Trung Quốc. Thay vì những hạn chế mang tính toàn diện, ông đề nghị chọn ra các cơ hội tốt nhất và để các hãng xe Mỹ theo đuổi thỏa thuận cấp phép công nghệ hay các hình thức hợp tác khác, đi kèm những biện pháp bảo vệ có mục tiêu.
Sourabh Gupta, nghiên cứu viên cao cấp thường trú tại Viện Nghiên cứu Trung - Mỹ (Institute for China-America Studies), còn đi xa hơn khi cho rằng bảo hộ trong một thị trường có quy mô toàn cầu và cạnh tranh gay gắt là hành động tự làm hại mình nghiêm trọng. Theo ông, các hãng xe Trung Quốc đang vận hành ở một trình độ cạnh tranh chưa có đối thủ.
Cánh cửa đầu tư khép lại trong chuyến thăm của ông Tập Cận Bình
Những lời kêu gọi này được đưa ra vài ngày sau khi các nỗ lực tìm kiếm đầu tư Trung Quốc vào Mỹ bị đình trệ trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Washington của Chủ tịch Tập Cận Bình. Theo South China Morning Post, bất đồng giữa hai bên về các thông báo đầu tư tiềm năng đã khiến doanh nghiệp Trung Quốc không thể tham gia phái đoàn, dù một nhóm nhỏ lãnh đạo doanh nghiệp vẫn có mặt tại thủ đô Mỹ.
Nhóm này được cho là có đại diện các hãng xe điện, vốn đặc biệt quan tâm đến việc đầu tư vào Mỹ.
Hai nước cũng chưa thống nhất về Hội đồng Đầu tư (Board of Investment), một kết quả của hội nghị thượng đỉnh giữa ông Tập và Tổng thống Donald Trump tại Bắc Kinh hồi tháng 5. Một số thương vụ, trong đó có một thỏa thuận về pin, đã được thăm dò trước chuyến thăm nhưng không đi đến kết quả. Bản tóm tắt của phía Mỹ chỉ nhắc lại nội dung về hội đồng này, trong khi thông cáo của phía Trung Quốc hoàn toàn không đề cập.
Hiện xe Trung Quốc phải chịu thuế hơn 120% cùng các hạn chế với phần mềm và phần cứng liên quan đến Trung Quốc theo quy định về xe kết nối, được ban hành nhằm đối phó rủi ro an ninh dữ liệu. Các nghị sĩ của cả hai đảng còn đưa ra nhiều dự luật siết chặt hơn nữa. Trái lại, ông Trump nhiều lần ngỏ ý sẵn sàng để các hãng Trung Quốc mở nhà máy sản xuất ô tô ngay trên đất Mỹ, như ông chia sẻ với Fox News hồi tháng trước.
Sức mạnh thật sự của xe điện Trung Quốc
Trung Quốc đang thống trị doanh số xe điện toàn cầu. Theo ông Helveston, năm ngoái châu Âu bán khoảng 4 triệu xe điện, nhưng Trung Quốc ở một quy mô hoàn toàn khác: số xe điện nước này bán ra còn nhiều hơn tổng số xe các loại bán tại Mỹ. Ông cho rằng lợi thế hiện nay mang tính cấu trúc, và câu chuyện Bắc Kinh “bơm” trợ cấp vào ngành đã bị thổi phồng. Ông Gupta bổ sung rằng sức mạnh ấy đến từ hệ sinh thái sản xuất thông minh, tích hợp trọn chuỗi trong nước cùng cách tái thiết kế nội thất xe đầy sáng tạo.
Ông Helveston dẫn báo cáo tháng 2 của Rhodium Group so sánh BYD Seal với Tesla Model 3:
Trợ cấp trực tiếp của chính phủ chỉ giúp BYD Seal rẻ hơn 304 USD mỗi xe, tức khoảng 5% tổng chênh lệch chi phí.
Tích hợp dọc, khi BYD tự sản xuất gần như mọi bộ phận đến cả cần gạt nước, giúp tiết kiệm 2.369 USD mỗi xe.
Chi phí quản lý thấp nhờ nghiên cứu và phát triển trong nước giúp tiết kiệm thêm 1.766 USD mỗi xe.
Theo ông, khác biệt không nằm ở công nhân dây chuyền, bởi chính Tesla cũng dùng lao động Trung Quốc tại nhà máy ở đó. Điểm khác là các hãng Trung Quốc sử dụng kỹ sư trong nước với chi phí thấp hơn nhiều so với một kỹ sư ở Thung lũng Silicon.
Bài học từ Tesla ở Thượng Hải
Với lập luận an ninh, ông Helveston cho rằng cấm xe điện Trung Quốc không mang lại sự an toàn như nhiều người nghĩ, khi rủi ro an ninh mạng từ ô tô kết nối đang gia tăng ở Mỹ.
“Mọi chiếc xe kết nối đều là một cơn ác mộng, không riêng gì xe Trung Quốc.” — John Helveston
Ông lấy Tesla làm ví dụ. Dù rất coi trọng an ninh quốc gia, Trung Quốc không cấm Tesla mà đặt ra quy tắc rõ ràng: lưu trữ dữ liệu trong nước, dùng Baidu Maps thay vì Google Maps và tránh các khu vực nhạy cảm như căn cứ quân sự. Tesla tuân thủ và xây dựng Gigafactory Thượng Hải. Bài học là quy tắc minh bạch có thể vừa bảo vệ an ninh vừa mở cửa thị trường.
Nếu Mỹ giữ hướng đi hiện tại, ông lo ngại các hãng xe Mỹ sẽ co lại từ những người chơi toàn cầu thành doanh nghiệp chỉ bán trong nước, thậm chí mất cả Mexico và Canada, đồng thời tụt hậu về xe điện. Ông đề xuất giữ Bắc Mỹ liên kết, không áp thuế lên Canada và Mexico, dùng tiêu chuẩn an ninh thực chất thay vì cấm theo xuất xứ, chấm dứt chính sách “bật - tắt” và có sự đồng thuận lưỡng đảng coi xe điện là tương lai của ngành ô tô, không chỉ là công nghệ môi trường.















