Tuyên bố cứng rắn nhưng chưa đóng cánh cửa đối thoại
Trong bài phát biểu trước quốc hội hôm 18/11, Min Aung Hlaing nói ông đang đánh giá lại quan hệ của Myanmar với ASEAN. Theo Reuters, ông đồng thời xác nhận sẽ tiếp tục trao đổi với các thành viên khối. Hai thông điệp song hành cho thấy Naypyidaw muốn bày tỏ sự bất bình trước việc bị hạn chế đại diện, nhưng chưa lựa chọn rời khỏi tiến trình ngoại giao khu vực. Không có thông báo chính thức nào về việc Myanmar rút khỏi ASEAN.
Min Aung Hlaing lên làm tổng thống vào tháng 4/2026 sau cuộc bầu cử bị nhiều bên chỉ trích và do một chính đảng thân quân đội chiếm ưu thế. Ông từng đứng đầu chính quyền quân sự sau cuộc đảo chính năm 2021. Những chuyến công du tới các nước thành viên gần đây phản ánh nỗ lực cải thiện vị thế đối ngoại, song sự tiếp xúc song phương không đồng nghĩa với việc được khôi phục đầy đủ tư cách đại diện tại các hội nghị thượng đỉnh ASEAN.
ASEAN giữ điều kiện, mở lối trở lại có kiểm chứng
Tại Manila ngày 15/11, các nhà lãnh đạo ASEAN thống nhất giữ nguyên việc Myanmar chỉ có đại diện phi chính trị ở hội nghị cấp cao và hội nghị ngoại trưởng cho tới khi có tiến triển thực chất trong thực hiện Đồng thuận năm điểm. Văn kiện của khối đồng thời để ngỏ con đường trở lại từng bước, dựa trên kết quả cụ thể thay vì một mốc thời gian định sẵn. Đây là sự kết hợp giữa sức ép ngoại giao và khuyến khích đối thoại.
Đồng thuận năm điểm được thông qua năm 2021 đặt trọng tâm vào chấm dứt bạo lực, đối thoại xây dựng giữa các bên, vai trò đặc phái viên ASEAN, viện trợ nhân đạo và tiếp xúc với các bên liên quan. Trên thực tế, khoảng cách giữa văn kiện với tình hình chiến trường vẫn rộng. Các nhà ngoại giao phải cân bằng hai nguy cơ: nới lỏng quá sớm có thể làm suy yếu điều kiện hòa bình; duy trì cô lập tuyệt đối có thể thu hẹp cơ hội tiếp xúc và hỗ trợ dân thường.
Hội nghị hòa bình cần nhiều hơn một lịch trình
Kế hoạch tổ chức hội nghị hòa bình vào tháng 2/2027 là tín hiệu đáng chú ý nhưng chưa phải bằng chứng cho một bước ngoặt. Reuters cho biết Min Aung Hlaing muốn kết thúc chiến sự trong nhiệm kỳ năm năm của mình. Một diễn đàn chỉ tạo ra đột phá khi các bên có khả năng ảnh hưởng đến thực địa được tham gia, các cam kết có cơ chế giám sát và những người dễ bị tổn thương được bảo vệ. Danh sách thành phần, điều kiện ngừng bắn và cách thức bảo đảm an toàn cho các đoàn đối thoại sẽ quyết định mức độ tin cậy.
Bài toán khó nằm ở chỗ Myanmar không trải qua một xung đột đơn tuyến. Các nhóm vũ trang sắc tộc, lực lượng chống chính quyền quân sự và những cộng đồng địa phương có mục tiêu khác nhau. Chính vì vậy, một thỏa thuận mang tên hòa bình nhưng không tạo được không gian chính trị đủ rộng có nguy cơ chỉ tạm thời giảm căng thẳng ở một số khu vực. Các tổ chức nhân đạo cần được tiếp cận người dân không phụ thuộc vào kết quả của những cuộc mặc cả chính trị.
Phép thử đối với người dân và vai trò trung tâm của khu vực
Khủng hoảng Myanmar tác động vượt qua đường biên quốc gia: dòng người di dời, thương mại biên giới, rủi ro tội phạm xuyên quốc gia và nhu cầu cứu trợ đều đặt ra áp lực cho các nước láng giềng. ASEAN khó duy trì tiếng nói trung tâm trong cấu trúc khu vực nếu một cuộc chiến kéo dài ngay trong cộng đồng tiếp tục bế tắc. Tuy nhiên, sức mạnh của khối chủ yếu nằm ở khả năng tập hợp, thuyết phục và duy trì kênh liên lạc, chứ không phải áp đặt giải pháp bằng vũ lực.
Đối với người dân Myanmar, điều quan trọng hơn nghi thức tại bàn hội nghị là việc có thể trở về nhà an toàn, tiếp cận trường học, bệnh viện và sinh kế. Vì thế, thước đo của mọi sáng kiến mới cần là mức độ giảm bạo lực, tiến triển đối thoại thực chất và phân phối hỗ trợ nhân đạo công bằng. Tuyên bố xem xét lại quan hệ có thể khiến ngoại giao căng thẳng hơn, nhưng cũng có thể buộc các bên xác định rõ điều kiện tối thiểu cho một bước tiến có thể kiểm chứng.














