Người tị nạn Myanmar tại Đan Mạch tố cáo chính quyền quân sự về tội ác chiến tranh theo nguyên tắc thẩm quyền tài phán phổ quát

Bà Ngun Siang Dim, 39 tuổi, cho biết đã chứng kiến 40 ngôi nhà trong làng mình ở bang Chin, miền tây Myanmar, bị thiêu rụi. Nhiều thành viên trong gia đình và bạn bè của bà đã thiệt mạng hoặc tàn tật vĩnh viễn vì mìn do quân đội cài đặt. Thời điểm cụ thể của các sự việc được cáo buộc chưa thể được xác minh độc lập.

Theo lời bà, chính quyền quân sự đã gây ra quá nhiều tội ác: trẻ em không còn được đến trường, máy bay chiến đấu liên tục thả bom phá hủy nhà cửa, và người dân bị tra tấn cả về tinh thần. Như hàng nghìn người khác, bà rời Myanmar, đến Ấn Độ rồi Thái Lan, trước khi định cư tại Đan Mạch từ năm 2023.

Từ năm 2025, Đan Mạch áp dụng nguyên tắc thẩm quyền tài phán phổ quát, cho phép truy tố tội ác chiến tranh, tội ác chống loài người và tội diệt chủng bất kể xảy ra ở đâu, miễn là người tố cáo hoặc nghi phạm đang ở Đan Mạch. Luật sư Eddie Khawaja, đại diện cho bà và những người tị nạn Myanmar khác, cho biết đơn tố cáo cho phép cảnh sát Đan Mạch mở điều tra về các tội ác quốc tế và vi phạm nhân quyền nhằm vào thân chủ của ông cùng cộng đồng ở Myanmar. Những người Myanmar khác đang sống tại Đan Mạch cũng có thể tham gia đơn.

“Đây thực sự là một bước rất quan trọng để có thể kể câu chuyện này.” — Tracy Bawi Hlei

Theo Tổ chức Nhân quyền Chin (CHRO), quân đội đã thực hiện khoảng 1.000 cuộc không kích được ghi nhận ở bang Chin kể từ tháng 7/2022, phá hủy hơn 4.600 ngôi nhà và làm hư hại hoặc phá hủy 127 công trình tôn giáo, trong đó có 78 nhà thờ. Trước Đan Mạch, Đông Timor đã trở thành nơi đầu tiên xem xét một vụ việc tương tự:

“…theo đuổi công lý cho người Chin và cho toàn thể người dân Myanmar.” — Salai Za Uk Ling

Thẩm quyền tài phán phổ quát ngày càng được coi trọng khi các tòa án quốc tế tiến triển chậm. Công tố viên trưởng Tòa án Hình sự Quốc tế đã đề nghị phát lệnh bắt ông Min Aung Hlaing từ tháng 11/2024 nhưng đến nay chưa có quyết định, trong khi Tòa án Công lý Quốc tế vẫn xem xét vụ kiện cáo buộc Myanmar vi phạm Công ước Diệt chủng đối với người Rohingya. Dẫu vậy, tòa án quốc gia cũng có giới hạn: việc bắt giữ rất khó khăn khi các quan chức cấp cao có thể viện dẫn quyền miễn trừ hoặc tránh đến những quốc gia có nguy cơ bị truy tố.

Quân đội Myanmar từ lâu bác bỏ các cáo buộc vi phạm nhân quyền, khẳng định các chiến dịch của mình nhằm vào những nhóm vũ trang mà họ coi là khủng bố. Với những nạn nhân như bà Ngun Siang Dim, mỗi đơn tố cáo dù chưa chắc dẫn đến phiên tòa vẫn là cách để sự thật được ghi nhận và tiếng nói của họ được lắng nghe.