Nhận thức sai lầm về tuổi già và cách tư duy mới của tâm lý học
Một quan niệm phổ biến cho rằng khi người lớn tuổi từ bỏ các hoạt động như nhuộm tóc, tổ chức các bữa tiệc lớn hay rút lui sớm khỏi các cuộc gặp gỡ xã hội thì đó là dấu hiệu của sự suy yếu hoặc đầu hàng tuổi tác. Tuy nhiên, theo ngành tâm lý học chuyên nghiên cứu về quá trình lão hóa, những hành vi này không phải lúc nào cũng biểu thị sự từ bỏ hay mất đi ham muốn sống. Thay vào đó, đây có thể là một phép màu cho phép họ giải thoát khỏi áp lực cần phải luôn thể hiện sự năng động, nhiệt tình hay trẻ trung nhằm làm hài lòng người khác bên ngoài.
Tuổi già theo đó không nhất thiết đồng nghĩa với từ bỏ mà đôi khi là sự cho phép bản thân sống thật với nhịp sống và giá trị riêng của bản thân.
Lý thuyết chọn lọc xã hội cảm xúc giải thích sự thay đổi ưu tiên của người cao tuổi
Lý thuyết này do nhà tâm lý học Laura Carstensen từ Đại học Stanford đề xuất và đã được nhiều nghiên cứu tiếp nối xác nhận, cho rằng khi con người ý thức rằng thời gian phía trước không còn nhiều, họ sẽ điều chỉnh lại các ưu tiên cảm xúc của mình. Thay vì dành sức lực để đáp ứng các yêu cầu mơ hồ từ xã hội, họ tập trung hơn vào những điều thực sự quan trọng và mang lại ý nghĩa đối với bản thân.
Trong khuôn khổ này, việc ngừng làm một số việc không hẳn là dấu hiệu sa sút mà là cách họ khôn ngoan rút khỏi những hành động không còn phù hợp hoặc không mang lại giá trị thật sự cho cuộc sống.
Sự thay đổi trong cách nhìn nhận về ngoại hình và mối quan hệ xã hội ở người cao tuổi
Nghiên cứu của các nhà khoa học tại Đại học Exeter (Vương quốc Anh) về mối quan hệ giữa tóc bạc, định kiến tuổi tác và sự chân thật cho thấy nhiều phụ nữ lớn tuổi bị kẹt giữa việc muốn giữ nét chân thật của bản thân và được người khác đánh giá là vẫn năng lực hoặc trông được chăm sóc chu đáo. Việc không nhuộm tóc không hẳn là dấu hiệu của sự thờ ơ, mà có thể là hành động giải phóng khỏi những chuẩn mực thẩm mỹ mà họ từng phải tuân theo suốt nhiều thập niên chỉ để duy trì một hình ảnh “đúng mực”.
Tương tự, về mặt xã hội, việc từ bỏ tổ chức các bữa tiệc lớn, rút khỏi các buổi tụ họp kéo dài hay không còn xin lỗi vì ngủ sớm nhiều khi không bắt nguồn từ sở thích hay mong muốn cá nhân mà do áp lực văn hóa phải luôn thân thiện, sẵn sàng và không gây phiền lòng người khác. Qua thời gian, nhiều người già cảm thấy bớt sức ép phải đóng vai đó, và trong khi gia đình hay bạn bè có thể cho là họ thiếu nhiệt tình, thì chính bản thân họ lại cảm thấy nhẹ nhõm.
Phân biệt giữa sự rút lui không chủ động và việc chọn lọc lối sống
Dĩ nhiên vẫn tồn tại những trường hợp người lớn tuổi trải qua trầm cảm, đau buồn, đau thể chất hoặc rụt rè không theo ý muốn. Tuy nhiên, tâm lý học cảnh báo cần phân biệt rõ ràng giữa sự lụi tàn và sự lọc bỏ. Không phải mọi sự giảm hoạt động đều là dấu hiệu mất mát; đôi khi nó biểu hiện sự trả lại năng lượng cho cá nhân bằng cách buông bỏ những hành vi xã hội, thẩm mỹ hay lễ nghĩa mà họ không còn muốn duy trì chỉ vì thói quen hay áp lực xã hội.
Do đó, hành động không nhuộm tóc, không tổ chức sự kiện xã hội hay không xin lỗi khi rút lui sớm có thể được hiểu là dấu hiệu của quá trình chuyển tiếp sang một cuộc sống tự do hơn, ít bị chi phối bởi kỳ vọng của người khác và phù hợp hơn với nhịp điệu riêng. Ở khía cạnh này, người tuổi già không phải đang đầu hàng mà là đang cởi bỏ gánh nặng mà tuổi trẻ vì áp lực xã hội hay nhu cầu cá nhân chưa thể từ bỏ.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Người già từ bỏ nhu cầu tô điểm hay tổ chức xã giao không hẳn là dấu hiệu của sự suy yếu mà là sự tự do lựa chọn.
- Lý thuyết chọn lọc xã hội cảm xúc giải thích tại sao người lớn tuổi tập trung hơn vào giá trị thực sự và giảm áp lực xã hội.
- Việc không nhuộm tóc có thể là hành động phản kháng chuẩn mực thẩm mỹ đã áp đặt nhiều năm.
- Từ chối tổ chức sự kiện xã hội và không xin lỗi vì rút lui sớm có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm cho người già.
- Tâm lý học phân biệt rõ giữa rút lui không chủ động và quá trình chọn lọc, lọc bỏ những cử chỉ xã hội không còn phù hợp.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.












