Căn bệnh giấu đi dấu hiệu nhận diện
Nhiễm Ebola thường gây sốt, nôn, tiêu chảy và trong ca nặng là chảy máu trong lẫn chảy máu ngoài. Tuy nhiên, trong đợt dịch này, Yap Boum, phó điều phối ứng phó Ebola của Africa CDC, cho Reuters biết hiện tượng chảy máu chỉ xảy ra ở khoảng 5% đến 10% ca được xác nhận – thấp hơn nhiều so với chủng Zaire phổ biến hơn. Jean-Jacques Muyembe, người đồng phát hiện ra Ebola và hiện đứng đầu National Institute for Biomedical Research của Congo, bổ sung rằng ở một số bệnh nhân, chảy máu chỉ xuất hiện ở giai đoạn muộn.
Sự kín đáo ấy đã phải trả giá bằng sinh mạng. Thiếu đi triệu chứng dễ nhận biết nhất, căn bệnh dễ bị nhầm với sốt rét, trong khi các xét nghiệm ban đầu vốn thiết kế cho những chủng Ebola khác lại không phát hiện được Bundibugyo. Dù dịch được công bố vào tháng 5, WHO và Africa CDC cho rằng virus có thể đã lưu hành nhiều tháng trước đó. Đến nay, khoảng 70% bệnh nhân vẫn tử vong ngay tại cộng đồng thay vì ở cơ sở y tế, thường vì chính họ và gia đình không hề nghĩ đến Ebola.
Những nạn nhân nhỏ tuổi nhất
Với trẻ nhỏ, bức tranh còn phức tạp hơn. Catherine Smallwood, người điều phối ứng phó Ebola của WHO, cho biết ở trẻ nhỏ, các triệu chứng tiêu hóa phổ biến hơn sốt, khiến việc chẩn đoán và điều trị bị chậm trễ – có thể là một lý do khiến trẻ em chịu thiệt hại nặng nề không tương xứng.
Theo dữ liệu mới nhất của bộ y tế Congo và WHO, 1.207 trẻ dưới năm tuổi đã được xác nhận nhiễm bệnh, trong đó 844 em đã tử vong – khoảng bảy trên mười. Ở người lớn, tỷ lệ tử vong vào khoảng 50%: cao hơn các đợt dịch Bundibugyo trước đây, nhưng thấp hơn mức lên tới 80% thường thấy ở Ebola Zaire khi không được điều trị.
Điều khoa học đã biết – và những gì còn bỏ ngỏ
Các chuyên gia cảnh báo mọi kết luận vẫn còn mang tính tạm thời. Dịch bệnh diễn ra ở miền đông Congo – nơi vốn đã chìm trong khủng hoảng nhân đạo – với dữ liệu hạn chế, không đồng đều và khó thu thập. Daniel Bausch, thành viên ủy ban khẩn cấp về Ebola của WHO, nhấn mạnh việc so sánh giữa các đợt dịch, thậm chí giữa các giai đoạn trong cùng một đợt, là vô cùng khó khăn. Dẫu vậy, một số phát hiện đang dần rõ nét:
- Giải trình tự gen cho thấy Bundibugyo không biến đổi nhanh và không trở nên dễ lây hơn.
- Giống chủng Zaire, virus dường như chỉ lây khi bệnh nhân có triệu chứng.
- Các biện pháp tiêu chuẩn như cách ly bệnh nhân đã kìm hãm dịch ở những điểm nóng ban đầu.
- Được chăm sóc y tế tốt và kịp thời giúp tăng mạnh khả năng sống sót.
Nhiều câu hỏi then chốt vẫn chưa có lời đáp, như tần suất ca nhiễm chỉ có triệu chứng nhẹ và những hệ lụy lâu dài với người khỏi bệnh; khoảng 700 người sống sót đã tham gia một nghiên cứu và các chương trình hỗ trợ của WHO. Sylvie Jonckheere của Médecins Sans Frontières cảnh báo rằng gần như không thể tìm ra ca nhẹ khi rất nhiều ca nặng vẫn chưa được phát hiện cho đến lúc tử vong.
Cuộc đua tìm bước ngoặt
Ẩn số lớn nhất là liệu có vaccine hay thuốc nào hiệu quả. Một thử nghiệm đang đánh giá xem Ervebo của Merck – vốn được phát triển để phòng chủng Zaire – có tạo được bảo vệ chéo với Bundibugyo hay không, điều mà WHO nhấn mạnh vẫn chưa được chứng minh ở người. Các vaccine được thiết kế riêng cho Bundibugyo sắp bước vào thử nghiệm, trong khi giới y tế đang thử các thuốc kháng virus dự phòng và phác đồ điều trị của Gilead Sciences và Mapp Biopharmaceutical.
Với những người ứng phó khởi đầu bằng đôi bàn tay trắng, ngay cả thành công một phần cũng sẽ thay đổi cục diện. Ông Boum nhớ lại rằng khi bắt đầu, họ hoàn toàn không có vaccine lẫn thuốc điều trị.
Nếu chúng tôi bắt đầu chứng minh được phần nào hiệu quả... đó sẽ là bước ngoặt.














