Những lò thép tắt lửa và hiệu ứng lan truyền
Tại thành phố công nghiệp Kamianske, tổ hợp Kamet Steel từng là một mắt xích lớn trong ngành luyện kim Ukraine. Theo phóng sự của Associated Press, năm quả tên lửa đạn đạo đã đánh trúng cơ sở này ngày 5/9/2026, khiến hoạt động sản xuất phải dừng lại. Nhà máy từng đóng góp hơn một phần tư sản lượng thép của Ukraine trong năm 2025. Mất một cơ sở như vậy không đơn giản là mất một lượng thép: các nhà thầu xây dựng, công ty khai khoáng, cơ khí và doanh nghiệp hậu cần cùng bị tác động.
Giám đốc điều hành Kamet Steel, Oleksandr Tretyakov, cảnh báo những doanh nghiệp phụ thuộc vào nhà máy có thể đối diện thất nghiệp và phá sản. Tuyến đường sắt quốc gia Ukrzaliznytsia cũng chịu ảnh hưởng vì vận tải thép và nguyên liệu là nguồn doanh thu quan trọng. Trước chiến tranh, thép được xem là một động cơ xuất khẩu và sản xuất thiết yếu. Khi chuỗi cung ứng bị cắt đứt, phục hồi một lò luyện thép đòi hỏi không chỉ sửa máy móc mà còn khôi phục điện, lao động lành nghề, khách hàng và tuyến vận tải an toàn.
Ngũ cốc chất đầy nhưng cửa ra biển thu hẹp
Nông nghiệp là nguồn ngoại tệ sống còn đối với Ukraine, nhưng điều kiện xuất khẩu đang trở nên khắc nghiệt. Theo dữ liệu Lloyd’s List Intelligence được AP dẫn lại, chỉ có 21 lượt tàu đến các cảng Biển Đen của Ukraine trong tháng 8/2026, giảm khoảng 90% so với cùng kỳ năm trước.
Các mối đe dọa đối với tàu, bến cảng và cơ sở hậu cần khiến chủ tàu thận trọng; phí bảo hiểm và thời gian chờ đợi tăng lên. Sản lượng thu hoạch trên đồng ruộng vì vậy không thể tự động chuyển thành ngoại tệ trong tài khoản của người trồng trọt.
Một phần hàng hóa được chuyển sang các cảng trên sông Danube hoặc vận tải đường bộ qua châu Âu, song đây không phải giải pháp miễn phí. Mực nước thấp hạn chế tải trọng sà lan, còn luồng Sulina không phù hợp với những tàu lớn nhất. Volodymyr Scavinskyi của nhà xuất khẩu Nibulon cho biết chi phí đưa một tấn ngô từ miền trung Ukraine tới Tây Ban Nha có thời điểm tăng từ 50 USD lên 150 USD. Chi phí ấy ăn vào giá bán tại nông trại, đồng thời làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Ukraine.
Nông dân thiếu tiền cho vụ sau
Sự tắc nghẽn xuất khẩu tạo ra một cuộc khủng hoảng thanh khoản khó nhìn thấy bằng mắt thường. Doanh nghiệp nông nghiệp HarvEast phải giữ lúa mì trong các túi silo lớn, chờ giá bán ổn định. Nhưng hạt giống, phân bón, nhiên liệu và tiền công cho mùa gieo trồng tiếp theo đều cần thanh toán trước. Khi dòng tiền bị kẹt trong đống ngũ cốc chưa bán, sản lượng của năm sau cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Olena Shelest, giám đốc thương mại HarvEast, cho biết giá ngô đã giảm mạnh so với năm trước, làm biên lợi nhuận của nông dân mỏng đi. Các tuyến thay thế qua Danube và đất liền không đủ rẻ hoặc đủ lớn để bù hoàn toàn tuyến Biển Đen. Nếu phải tiết giảm phân bón hay giống chất lượng, nông dân có thể phải trả giá bằng năng suất thấp hơn. Bởi vậy, bảo vệ một cảng biển hay một cầu đường sắt cũng đồng nghĩa với bảo vệ vụ thu hoạch tương lai.
Từ hụt thu ngân sách đến sức ép viện trợ
Những khó khăn của nhà máy và nông trại cuối cùng dồn về ngân khố. Khi doanh nghiệp ngừng sản xuất, xuất khẩu sụt giảm và lợi nhuận co hẹp, nguồn thu thuế cũng suy yếu. Ngân hàng Trung ương Ukraine ngày 29/10 hạ dự báo GDP thực năm 2026 từ tăng 1,8% xuống giảm 0,4%, đồng thời nâng dự báo lạm phát từ 10% lên 12,5%. Cơ quan này nhận định các vụ tấn công vào sản xuất và hậu cần là nguyên nhân chủ yếu khiến triển vọng tăng trưởng xấu đi.
Chính phủ Ukraine ước tính năm 2027 cần 52,6 tỷ USD tài trợ từ bên ngoài, trong đó khoảng 32,6 tỷ USD chưa có nguồn bảo đảm vào cuối tháng 9. Trong khi hỗ trợ ngân sách trực tiếp từ Mỹ giảm, Liên minh châu Âu đang xúc tiến phần còn lại của khoản cho vay hỗ trợ Ukraine trị giá 90 tỷ euro cho giai đoạn 2026–2027. Tuy nhiên, đề xuất hỗ trợ cần đi qua thủ tục phê duyệt và giải ngân; các con số cam kết không đồng nghĩa tiền mặt đã tới ngay. Với Kyiv, khả năng trả lương giáo viên, duy trì bệnh viện và bảo đảm quốc phòng đều phụ thuộc vào độ ổn định của những dòng tài chính ấy.
