Washington thay đổi, Kyiv tìm điểm tựa lưỡng đảng
Trong cuộc phỏng vấn được phát sóng ngày 5/11, Zelenskiy nói Ukraine cần làm việc với một cấu trúc chính trị mới của Mỹ. Đảng Dân chủ chuẩn bị kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện sau bầu cử giữa kỳ, trong khi Tổng thống Donald Trump vẫn nắm Nhà Trắng. Điều đó tạo ra thế cân bằng quyền lực phức tạp hơn: các nhà lập pháp có thể gia tăng giám sát, thúc đẩy ngân sách và gây sức ép chính trị, nhưng không thể một mình quyết định việc chuyển giao vũ khí hay đường hướng ngoại giao của chính quyền.
Zelenskiy nhấn mạnh việc tập hợp sự ủng hộ từ cả hai đảng thay vì chỉ dựa vào một phe. Đây là bài học rút ra sau những giai đoạn quan hệ Mỹ–Ukraine căng thẳng, nổi bật là cuộc trao đổi tại Phòng Bầu dục tháng 2/2025. Kyiv cần duy trì liên lạc với Nhà Trắng, Quốc hội và các đối tác châu Âu, đồng thời giải thích với công chúng Mỹ rằng phòng không không chỉ bảo vệ binh sĩ mà còn bảo vệ bệnh viện, nhà máy điện và những gia đình không thể sơ tán.
Một mục tiêu cụ thể là khoản hỗ trợ khoảng 16 tỷ USD. Zelenskiy cho rằng số tiền này thuộc các quyết định và cam kết trước đây nhưng đã bị đình lại. Reuters và Ukrinform dẫn lại yêu cầu của ông; việc giải ngân thực tế còn phụ thuộc vào hồ sơ ngân sách, quyết định hành pháp và khả năng đạt đồng thuận tại Washington. Vì thế, không nên xem đây là khoản viện trợ mới đã được thông qua sau bầu cử.
Patriot: phê duyệt hợp đồng không đồng nghĩa giao hàng
Khẩn cấp nhất là tên lửa dành cho hệ thống Patriot, một trong số ít phương tiện Ukraine sử dụng để chống tên lửa đạn đạo tốc độ cao. Zelenskiy cảnh báo nếu không giải quyết được nguồn đạn đánh chặn, tình thế sẽ rất khó khăn.
Mỗi lần Nga phóng một đợt tập kích hỗn hợp, lực lượng phòng không phải cân nhắc mục tiêu nào nguy hiểm nhất và loại vũ khí nào phù hợp; kho tên lửa hữu hạn khiến bài toán ấy ngày càng khắc nghiệt.
Ngày 30/10, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo phê duyệt khả năng bán 500 tên lửa Patriot PAC-3 MSE cùng trang thiết bị và dịch vụ liên quan, trị giá ước tính 2,1 tỷ USD. Theo AP và thông tin thương vụ, Canada, Đức và Na Uy góp kinh phí cùng các cơ chế hỗ trợ của châu Âu; ngân sách liên bang Mỹ không trực tiếp tài trợ thương vụ này. Đây là bước tiến quan trọng về chính sách, nhưng vẫn cần quy trình hợp đồng, sản xuất và bàn giao trước khi vũ khí thực sự tới đơn vị sử dụng.
Reuters dẫn nguồn tin cho rằng số tên lửa mới chế tạo có thể chỉ đến trong đầu thập niên 2030. Bởi vậy, nhu cầu trước mắt có thể phải được giải quyết bằng cách chuyển giao từ kho dự trữ hiện có của đồng minh, tăng sản lượng hoặc điều phối hàng chờ giao. Những lựa chọn ấy đều đòi hỏi chấp thuận của chính phủ liên quan, xét đến khả năng phòng thủ của quốc gia cung cấp và ràng buộc công nghiệp; không có phương án tức thời nào hoàn toàn miễn phí hay không rủi ro.
Mùa đông, F-16 và phép thử đối với ngoại giao
Ngoài Patriot, Zelenskiy cho biết ông đang tính toán để Ukraine có đủ máy bay F-16 vận hành trong năm đến sáu tháng tới. Hiệu quả của một phi đội không đơn thuần là số máy bay được trao: phụ tùng, kỹ thuật viên, phi công được huấn luyện, căn cứ dự phòng và số lượng vũ khí phù hợp đều quyết định tần suất xuất kích. Trong chiến tranh tiêu hao, bảo đảm một chiếc máy bay luôn sẵn sàng có thể quan trọng không kém việc nhận thêm một chiếc mới.
Tình hình năng lượng khiến tất cả các lựa chọn trở nên gấp gáp hơn. Ukraine đang bước vào mùa đông mới khi các đòn tấn công của Nga tiếp tục gây sức ép lên lưới điện và hệ thống sưởi. Zelenskiy mô tả tình cảnh tại thủ đô Kyiv là đặc biệt khó khăn. Một tên lửa đánh chặn có thể bảo vệ trạm biến áp, nhưng mạng lưới năng lượng cũng cần khả năng sửa chữa, nguồn dự phòng và các phương án phân phối để duy trì dịch vụ dân sinh.
Song song với chiến trường, các nhà đàm phán Mỹ, Ukraine và Nga dự kiến gặp tại Abu Dhabi ngày 10–11/11. Các cuộc làm việc ở Brussels giữa phía Mỹ với EU và NATO tập trung vào bảo đảm an ninh sau chiến tranh; giới chức châu Âu nhấn mạnh một thỏa thuận lâu dài phải có tiếng nói của Kyiv. Các cuộc họp mới chỉ là nỗ lực ngoại giao, không phải thỏa thuận đình chiến. Trong thế giằng co ấy, khả năng duy trì phòng không là điều kiện giúp Ukraine đàm phán mà không phải đánh đổi sự an toàn của dân thường.
