Một phán quyết chớp nhoáng hiếm thấy
Tòa án Tối cao Mỹ vốn nổi tiếng thận trọng: các phán quyết thường mất nhiều tháng, ngay cả những vụ khẩn cấp cũng có thể kéo dài vài tuần. Thế nhưng hôm thứ Hai, theo Reuters, các thẩm phán chỉ cần sáu giờ 24 phút để gạt bỏ đề nghị của Bộ Tư pháp, vốn muốn buộc California tách riêng và tạm ngưng kiểm phiếu của hơn 20.000 cử tri có tên trong danh sách “nhiều khả năng không phải công dân” do Bộ An ninh Nội địa lập ra.
Theo CBS News, tòa thậm chí không yêu cầu giới chức bầu cử California phản hồi trước khi ra quyết định. Trước đó, một tòa phúc thẩm liên bang với các thẩm phán chia rẽ cũng đã từ chối yêu cầu tương tự. Bộ Tư pháp lập luận rằng một khi số phiếu bị nghi vấn hòa lẫn với phiếu hợp lệ thì không còn cách nào lấy lại, nhưng thực tế California đã mở cửa bỏ phiếu từ đầu tháng 10 và hơn sáu triệu phiếu qua thư đã được gửi về các văn phòng bầu cử. Edward Foley, chuyên gia luật bầu cử tại Đại học Bang Ohio, lưu ý rằng việc yêu cầu bên kia phản hồi thường là dấu hiệu cho thấy các thẩm phán xem xét vụ việc một cách nghiêm túc.
Việc thậm chí không buồn yêu cầu phản hồi cho thấy hồ sơ ấy yếu đến mức nào.
Khi chuỗi chiến thắng bị đứt gãy
Phán quyết về California không phải ngoại lệ. Hồi tháng 9, tòa đã không cho chính quyền thực thi quy định của Bưu chính Mỹ nhằm hạn chế bỏ phiếu qua thư – hình thức được cử tri Dân chủ sử dụng nhiều hơn cử tri Cộng hòa.
Chỉ hai thẩm phán bảo thủ nhất là Samuel Alito và Clarence Thomas phản đối công khai. Sau phán quyết ấy, ông Trump từng bày tỏ hối tiếc vì đã đề cử cả ba thẩm phán do chính ông đưa vào tòa.
Cũng trong tháng 9, qua ba quyết định liên tiếp, tòa không cho bang Missouri sử dụng bản đồ khu vực bầu cử Hạ viện được vẽ lại để có lợi cho đảng Cộng hòa, sau khi Tòa án Tối cao bang yêu cầu bản đồ phải được đưa ra trưng cầu ý dân trước. Trong phán quyết không ký tên, các thẩm phán cảnh báo rằng khôi phục bản đồ giữa lúc cuộc bầu cử đang diễn ra sẽ gây hỗn loạn.
Những thất bại ấy càng nổi bật khi đặt cạnh các thắng lợi trước đó. Tháng 4, tòa vô hiệu hóa một điều khoản then chốt của Đạo luật Quyền Bầu cử, khiến người thiểu số khó kiện các bản đồ bầu cử vì phân biệt chủng tộc; nhiều bang miền Nam do đảng Cộng hòa lãnh đạo lập tức xóa bỏ các khu vực có đông cử tri da màu. Tháng 6, tòa bãi bỏ các giới hạn tài chính tranh cử lâu đời trong vụ kiện do Phó Tổng thống JD Vance cùng một số người khởi xướng, sau đó còn cho phép các đảng chính trị hưởng giá quảng cáo truyền hình và phát thanh ưu đãi.
Chất lượng lập luận, không phải màu áo chính trị
Giáo sư Justin Levitt của Trường Luật Loyola, chuyên gia về luật hiến pháp và bầu cử, cho rằng chuỗi thua kiện của phe Cộng hòa và Bộ Tư pháp đơn giản là vì hồ sơ của họ không đủ tốt. Ông gọi vụ California là ví dụ nổi bật nhất và thẳng thắn ví nó như “rác rưởi thứ thiệt”.
Giáo sư Derek Muller của Trường Luật Notre Dame chỉ ra một sự tương phản rõ rệt. Theo ông, các vụ về Đạo luật Quyền Bầu cử và tài chính tranh cử dựa trên những tranh luận pháp lý kéo dài và các học thuyết hiến pháp có trọng lượng mà phe bảo thủ đã dày công vun đắp suốt nhiều thập kỷ. Còn những vụ kiện gần đây, được nộp sát ngày bầu cử, trong mắt ông là nửa vời và thiếu nền tảng lý luận.
Những vụ kiện chắp vá, làm vội… dường như thường xuyên thua cuộc trước tòa.
Một thông điệp gửi tới Nhà Trắng
Người phát ngôn Bộ Tư pháp bày tỏ thất vọng nhưng khẳng định đây chưa phải dấu chấm hết: cơ quan này đang triển khai giám sát viên bầu cử tại California và khắp nước Mỹ, truy tố những kẻ gian lận bầu cử hằng ngày và sẽ tìm các con đường pháp lý khác để bảo đảm chỉ những công dân đủ điều kiện mới được bỏ phiếu.
Bộ trưởng Tư pháp California Rob Bonta, một chính khách Dân chủ, coi phán quyết là tín hiệu rõ ràng rằng các thẩm phán không dung thứ những cáo buộc gian lận thiếu căn cứ. Nhiều nghiên cứu và các cuộc kiểm toán cấp bang cho thấy việc bỏ phiếu bất hợp lệ, kể cả bởi người không có quốc tịch, là rất hiếm; các tòa cấp dưới cũng đặt dấu hỏi về độ tin cậy của danh sách 20.000 cái tên, còn California khẳng định danh sách đầy lỗi. Một ngày trước đó, một thẩm phán liên bang cũng bác vụ kiện của chính quyền nhằm can thiệp vào cuộc đua Thượng viện ở Alaska. Với ông Bonta, thông điệp tòa gửi tới Washington không thể rõ ràng hơn.
Chúng tôi đã chịu đủ rồi… Hãy mang đến cho chúng tôi những vụ kiện xứng tầm.
Theo Rick Hasen, chuyên gia luật bầu cử tại UCLA, các tòa án, kể cả Tòa án Tối cao, phần lớn đã giữ vững ranh giới trước những nỗ lực can thiệp của chính quyền liên bang. Nhận định ấy càng có ý nghĩa khi đảng Cộng hòa chỉ nắm đa số mong manh ở cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Mất quyền kiểm soát dù chỉ một viện cũng có thể làm chệch hướng chương trình nghị sự của ông Trump và mở đường cho các cuộc điều tra do phe Dân chủ dẫn dắt nhắm vào chính quyền của ông.
