Cựu nhà nghiên cứu Anthropic “chắc 90%” Trung Quốc đã cài gián điệp vào phòng thí nghiệm AI Mỹ, chuyên gia gọi là thiếu trách nhiệm

Trong cuộc trò chuyện với doanh nhân Patrick Bet-David trên PBD Podcast, Jacob Coxon, người có ba năm làm nghiên cứu tiền huấn luyện mô hình tại OpenAI và Anthropic, đưa ra một nhận định khiến giới công nghệ Mỹ giật mình. Theo ông, điều công chúng chưa nhận ra là các phòng thí nghiệm AI hàng đầu nước Mỹ đã bị Trung Quốc thâm nhập từ bên trong.

“Trung Quốc đã có gián điệp tại OpenAI và Anthropic.” — Jacob Coxon

Khi được hỏi chắc chắn đến mức nào, Coxon trả lời “chín mươi phần trăm”. Ông lập luận rằng Bắc Kinh có năng lực xâm nhập mạng bất cứ lúc nào, nên dù Mỹ có vượt lên thì khoảng cách cũng không bền: đối thủ hoàn toàn có thể lấy đi thành quả và bắt kịp. Lập luận ấy đánh thẳng vào niềm tin phổ biến ở Washington rằng chỉ cần chạy nhanh hơn là sẽ thắng. Nếu thành quả có thể bị sao chép trong một đêm, tốc độ không còn là tấm khiên an toàn.

Điều đáng chú ý là Coxon không đưa ra bất kỳ bằng chứng cụ thể nào. Ông không nêu tên, không mô tả vụ việc, cũng không cho biết con số 90% được ước lượng dựa trên cơ sở nào. Paul Triolo, chuyên gia về chính sách công nghệ và an ninh mạng của Trung Quốc, phản ứng trên mạng xã hội rằng phát ngôn này có vẻ thật sự thiếu trách nhiệm.

Sự dè dặt của Triolo phản ánh một nguyên tắc cơ bản của công tác phản gián: nghi ngờ là cần thiết, nhưng kết luận công khai thì cần dữ kiện. Một tuyên bố mơ hồ có thể khiến dư luận hoang mang, đồng thời gây khó cho chính các cơ quan điều tra, vốn phải làm việc thầm lặng và dựa trên chứng cứ.

Dù vậy, mối lo về gián điệp công nghệ không phải chuyện viển vông. Đầu năm 2025, chính Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei từng cảnh báo rằng Trung Quốc nhiều khả năng đang tìm cách đánh cắp “bí mật thuật toán” của các công ty AI Mỹ, những ý tưởng có thể trị giá hàng trăm triệu USD nhưng chỉ nằm gọn trong vài dòng mã, và kêu gọi chính phủ hỗ trợ bảo vệ.

Năm 2024, Bộ Tư pháp Mỹ truy tố Linwei Ding, một cựu kỹ sư Google, với cáo buộc lấy cắp bí mật thương mại về AI trong lúc bí mật làm việc cho các công ty Trung Quốc.

Nhưng giữa việc thừa nhận rủi ro và khẳng định gián điệp “gần như chắc chắn” đã có mặt là một khoảng cách rất lớn. Khoảng cách ấy chỉ có thể được lấp đầy bằng điều tra, không phải bằng cảm giác.

Phát ngôn của Coxon cũng có thể gây bất an ngay trong các phòng thí nghiệm AI của Mỹ, nơi phụ thuộc rất lớn vào nhân tài đến từ Trung Quốc. Theo dữ liệu của viện nghiên cứu MacroPolo:

Nhà nghiên cứu đến từ Trung Quốc chiếm 38% nhóm nhân tài AI hàng đầu đang làm việc tại Mỹ, nhỉnh hơn người Mỹ với 37%.

Ba năm trước đó, hai tỷ lệ này lần lượt là 27% và 31%.

Lịch sử từng cho thấy cái giá của sự nghi kỵ tràn lan. Năm 1999, nhà khoa học Wen Ho Lee tại phòng thí nghiệm Los Alamos bị cáo buộc làm gián điệp cho Trung Quốc và bị biệt giam nhiều tháng, trước khi các cáo buộc nghiêm trọng nhất bị rút lại và thẩm phán phải công khai xin lỗi ông. Sự ngờ vực chung chung nhắm vào cả một cộng đồng có thể đẩy những bộ óc xuất sắc nhất rời xa nước Mỹ.

Khi các công ty Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ ở những mô hình tiên phong, giới công nghệ và quan chức chính quyền Trump ngày càng cáo buộc Bắc Kinh sao chép năng lực từ hệ thống của Mỹ. Tháng trước, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent gọi “chưng cất” (distillation) là cách nói kỹ thuật của việc sao chép mô hình Mỹ, ví nó như nhìn trộm bài của bạn cùng lớp: người chép không bao giờ được điểm cao hơn người làm bài. Thực ra chưng cất là kỹ thuật huấn luyện phổ biến, trong đó mô hình nhỏ học từ đầu ra của các mô hình lớn, và Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc, khẳng định đây là thông lệ chung của ngành.

Thay vì giảm tốc, Nhà Trắng chọn đặt cược vào cạnh tranh. Tổng thống Donald Trump ủng hộ mô hình ngành tự quản: tháng trước, ông gặp lãnh đạo các công ty AI hàng đầu tại Nhà Trắng và tán thành một thỏa thuận tự nguyện để doanh nghiệp tự giám sát, tự kiểm toán hệ thống của mình, thỏa thuận mà ông coi là có sức ràng buộc về mặt đạo đức. Song song đó, trong chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Mỹ, hai bên nhất trí khởi động đối thoại về rủi ro và lợi ích của AI, với vòng tiếp theo dự kiến vào tháng 11, đồng thời lập kênh liên lạc song phương để xử lý các sự cố liên quan đến AI.