Một ngày bầu cử mang dáng dấp cuộc trưng cầu
Theo Reuters, các điểm bỏ phiếu bắt đầu đóng cửa ở Indiana và Kentucky lúc 18 giờ theo giờ miền Đông, tiếp đó là Georgia, South Carolina, Vermont, Virginia và phần lớn Florida một giờ sau. Khi cử tri ở hàng chục bang khác vẫn còn xếp hàng đến khuya, số phận của cả hai viện Quốc hội có thể chưa được ngã ngũ trong một thời gian, bởi nhân viên bầu cử còn phải kiểm đếm hàng triệu lá phiếu.
Các cuộc thăm dò sau bỏ phiếu do SSRS thực hiện cho một liên minh truyền thông Mỹ, trong đó có các đài truyền hình lớn và hãng thông tấn AP, phác họa tâm trạng nặng nề của cử tri: một nửa coi cuộc bầu cử năm 2026 là dịp để bày tỏ sự phản đối tổng thống, ba phần tư cảm thấy “tức giận” hoặc “không hài lòng” với hướng đi của đất nước, và 70% muốn Quốc hội làm tốt hơn vai trò kiểm soát và cân bằng quyền lực. Bầu cử giữa nhiệm kỳ vốn thường được xem như cuộc trưng cầu về tổng thống, và điều đó càng đúng với ông Trump, người chi phối sự chú ý của công chúng hơn bất kỳ chính khách đương đại nào. Chính ông đã kêu gọi những người ủng hộ hãy hình dung mình đang có mặt trên lá phiếu, một thông điệp mà các lãnh đạo Dân chủ vui vẻ nhắc lại.
Hãy coi như tôi có tên trên lá phiếu.
Chiến tranh, giá xăng và túi tiền của cử tri
Lịch sử không đứng về phía đảng Cộng hòa: kể từ Thế chiến thứ hai, đảng của tổng thống đương nhiệm đã mất chỗ đứng tại Quốc hội trong gần như mọi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, chỉ trừ hai lần. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump đang dao động quanh mức thấp nhất trong sự nghiệp.
Các cuộc thăm dò cho thấy chi phí sinh hoạt là nỗi lo hàng đầu của cử tri, và đa số không đồng tình với cách tổng thống xử lý vấn đề này. Thuế quan nhập khẩu, nhiều khoản trong số đó đã bị tòa án bãi bỏ, cùng quyết định tấn công Iran hồi tháng 2 đã đẩy giá cả leo thang.
Kể từ đầu tháng 10, ông Trump đã tổ chức hơn hai chục cuộc vận động nhằm khơi dậy nhiệt huyết của cử tri nòng cốt, phần lớn ở những bang ông thắng dễ dàng năm 2024 – một dấu hiệu cho thấy đảng Cộng hòa đang ở thế phòng thủ. Ngay trong ngày bầu cử, tổng thống tuyên bố ý định chấm dứt khoản viện trợ 3,8 tỷ USD mỗi năm đã cam kết cho Israel sau cuối năm nay, một phát biểu dường như nhắm tới những cử tri bất bình với sự ủng hộ của Mỹ dành cho Israel. Tuy nhiên, chưa rõ ông sẽ làm điều đó bằng cách nào khi một đạo luật năm 2020 đã ấn định mức tài trợ.
Quan hệ đồng minh Mỹ – Israel trở thành tâm điểm đặc biệt ở Michigan, nơi ứng viên Dân chủ cấp tiến Abdul El-Sayed, 42 tuổi, có thể trở thành thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên của nước Mỹ nếu đắc cử. Ông phải đối mặt với hàng triệu USD chi tiêu phản đối từ các nhóm có liên hệ với Israel vì những chỉ trích của ông nhằm vào đồng minh này. Phe Cộng hòa, dẫn đầu là ông Trump, mô tả El-Sayed và nhiều ứng viên Dân chủ khác là cực đoan, phi Mỹ, thậm chí cộng sản; phe Dân chủ gạt đi, coi đó là lối nói cường điệu quen thuộc của ông Trump.
Bài toán con số trên bàn cờ quyền lực
Toàn bộ 435 ghế Hạ viện được đưa ra bầu lại, cùng với 35 trong số 100 ghế Thượng viện, gồm 33 cuộc bầu cử định kỳ và hai cuộc bầu cử đặc biệt, dù phần lớn các cuộc đua không được coi là cạnh tranh. Để giành đa số, đảng Dân chủ cần lật ít nhất ba ghế Hạ viện và bốn ghế Thượng viện. Theo phân tích của Reuters dựa trên các nhà dự báo bầu cử hàng đầu, có 47 cuộc đua Hạ viện được xem là cạnh tranh; nếu các cuộc đua còn lại diễn ra như dự đoán, phe Dân chủ chỉ cần thắng 13 trong số đó.
Ở Thượng viện, biên độ sai sót của đảng Dân chủ mỏng hơn nhiều. Đảng này phải giữ toàn bộ số ghế hiện có, đồng thời thắng ít nhất hai bang mà ông Trump từng thắng với cách biệt hai con số cách đây hai năm, như Alaska, Iowa, Kansas, Nebraska, Ohio, South Carolina và Texas. Các cuộc thăm dò cho thấy ứng viên Dân chủ hoặc nhỉnh hơn sát nút, hoặc đang bám đuổi trong tầm với ở tất cả các bang này.
Giám sát viên, nghi ngại và ẩn số Alaska
Bộ Tư pháp Mỹ cho biết đã triển khai 1.000 giám sát viên và quan sát viên tới cả 50 bang, nỗ lực giám sát ngày bầu cử mà cơ quan này gọi là lớn nhất trong lịch sử. Phe Dân chủ chỉ trích kế hoạch có thể mang tính đe dọa cử tri; phân tích của Reuters cho thấy ở khoảng hai phần ba số địa bàn trong danh sách của bộ, cử tri đã ủng hộ bà Kamala Harris hơn ông Trump năm 2024. Giới quan sát pháp lý cũng cảnh báo rằng ông Trump, người từ lâu đưa ra những tuyên bố sai sự thật rằng bầu cử Mỹ bị gian lận, có thể tìm cách thách thức kết quả nếu đảng Cộng hòa thất bại.
Cuộc đua Thượng viện ở Alaska bị đảo lộn sau khi tờ New York Times đưa tin chiến dịch của ứng viên Dân chủ Mary Peltola, 53 tuổi, đã góp phần chiêu mộ một ứng viên độc lập trùng cả tên lẫn họ với đối thủ Cộng hòa của bà, Thượng nghị sĩ đương nhiệm Dan Sullivan, 61 tuổi. Bà Peltola phủ nhận liên quan. Bộ Tư pháp đã mở cuộc điều tra hình sự và nộp đơn kiện nhằm chặn việc chứng nhận kết quả, nhưng vụ kiện đã bị một thẩm phán bác bỏ. Nhiều người ủng hộ ông Sullivan khẳng định họ không hề bối rối trước hai cái tên giống hệt nhau trên lá phiếu.
Họ làm rất rõ ràng: ngay sau tên ông ấy có ghi chữ ‘đương nhiệm’.
Câu nói của Jake Wesley, chàng trai 27 tuổi lớn lên ở Anchorage và đang phục vụ trong Không quân Mỹ, đối lập với những lời phàn nàn lặp đi lặp lại của ông Trump trong những ngày qua rằng cử tri có thể không hiểu nghĩa của từ ấy. Khi các thùng phiếu cuối cùng khép lại, điều được quyết định không chỉ là số ghế của mỗi đảng, mà còn là mức độ cử tri muốn đặt đối trọng lên quyền lực của Nhà Trắng trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ.
