Tin nhắn khẩn lúc rạng sáng
Ông Denys Sienik, nhà ngoại giao cấp cao nhất của Ukraine tại Washington, cảnh báo các nghị sĩ rằng hạn chế đối với Starlink quân sự sẽ trao lợi thế cho Nga và khiến Kyiv khó đánh chặn các đòn tấn công nhắm vào dân thường. Đến giờ cao điểm buổi sáng ở Washington, nhiều quan chức Ukraine đã nghi ngờ ông Trump yêu cầu tỷ phú Elon Musk hạn chế quyền truy cập của Ukraine – một nghi ngờ đến nay chưa được kiểm chứng.
SpaceX từ chối bình luận, nhưng ông Musk viết trên mạng xã hội rằng các giới hạn với Starshield do Lầu Năm Góc và “cuối cùng” là tổng thống quyết định, không nhắc đến Ukraine. Nhà Trắng không trả lời câu hỏi về Starlink, chỉ khẳng định tổng thống vẫn cam kết đóng vai trò xây dựng trong việc chấm dứt chiến tranh và lạc quan về một thỏa thuận hòa bình.
Rạn nứt trong đảng Cộng hòa
Hạ nghị sĩ Cộng hòa Brian Fitzpatrick, người đang đối mặt cuộc tái tranh cử sít sao, gọi đây là vấn đề lớn và cho biết Quốc hội sẽ hành động nếu chính phủ Mỹ đứng sau giới hạn, kể cả việc giữ lại ngân sách của các cơ quan liên quan.
Thỏa thuận mua dầu diesel của Nga cũng chia rẽ phe Cộng hòa: một số người hoan nghênh vì giúp người tiêu dùng bớt gánh nặng giá năng lượng, số khác chỉ trích đây là món quà vô điều kiện cho ông Putin.
Các ứng viên Thượng viện Ashley Hinson ở Iowa, Mike Rogers ở Michigan cùng những người sắp nghỉ hưu như Thượng nghị sĩ Thom Tillis và Hạ nghị sĩ Don Bacon đều lên tiếng phản đối. Một số nghị sĩ còn cho rằng thỏa thuận đi ngược một đạo luật năm 2022 cấm nhập khẩu năng lượng Nga khi chưa tham vấn Quốc hội.
“Nếu chúng ta bắt đầu bỏ mặc Ukraine trong bóng tối, sẽ có hậu quả, hãy nhớ lời tôi.” — Brian Fitzpatrick
Từ New York đến Miami
Theo các nguồn tin, căng thẳng leo thang qua một chuỗi sự kiện:
- Giữa tháng 9: tại New York, ông Trump chất vấn ông Zelensky về việc tấn công các nhà máy lọc dầu Nga; sau đó Mỹ nhiều lần yêu cầu Kyiv dừng lại.
- Ngày 9/10: tại Miami, ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff cho các quan chức Ukraine và châu Âu biết tổng thống đang cân nhắc thỏa thuận diesel với Nga; cùng ngày, sau cuộc điện đàm 90 phút với ông Putin, ông Trump công bố thỏa thuận.
- Chủ nhật: ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn năng lượng có hiệu lực ngay, nhưng Nga nhanh chóng tấn công một nhà máy điện ở Kharkiv.
Khi được hỏi về các vụ vi phạm, ông Trump nói các bên đã đồng ý vì ông nói rằng họ đồng ý. Theo giới phân tích, đà tăng giá năng lượng chủ yếu do cuộc chiến với Iran, nhưng chiến dịch drone của Ukraine cũng đã làm tê liệt 40 - 50% hệ thống lọc dầu của Nga.
Hai cách nhìn về hòa bình
Các quan chức chính quyền Trump cho rằng tổng thống là người duy nhất có thể đối thoại với cả ông Putin lẫn ông Zelensky. Theo họ, ông Trump muốn hạ nhiệt giao tranh trước, rồi đưa ra đề nghị mới cho Moscow kèm lợi ích kinh tế và chính trị nếu tuân thủ một lệnh ngừng bắn lâu dài; thỏa thuận diesel vừa giúp giảm giá xăng ở Mỹ vừa là “củ cà rốt” kéo ông Putin trở lại bàn đàm phán.
Ngược lại, các quan chức châu Âu và Ukraine cho rằng chỉ có gia tăng sức ép lên Nga mới chấm dứt được chiến tranh, và ông Putin sẽ dùng mọi “phao cứu sinh” kinh tế từ Mỹ để nuôi cỗ máy chiến tranh. Họ cũng cho biết Mỹ từng cảnh báo có thể cắt hỗ trợ tình báo hoặc bán vũ khí cho Kyiv, điều mà phía Mỹ phủ nhận. Ông Zelensky thừa nhận cảm thấy bị phản bội.
“Thật đáng tiếc khi chúng tôi đang mất đi một đối tác mạnh.” — Volodymyr Zelensky
















