Phiên tòa Nord Stream tại Đức mở ra cuộc tranh luận về chiến tranh, hạ tầng dân sự và trách nhiệm pháp lý

Theo cáo trạng, Kuznietsov được cho là đã tới Đức vào đầu tháng 9/2022 bằng giấy tờ giả, cùng những người khác lên một du thuyền thuê tại Rostock. Nhóm này bị cáo buộc mang theo chất nổ quân dụng đến vùng biển gần đảo Bornholm của Đan Mạch, nơi thợ lặn đặt thiết bị hẹn giờ vào các đường ống. Những vụ nổ xảy ra cuối tháng đó gây rò rỉ khí quy mô lớn. Đây mới là mô tả của bên công tố, chưa phải kết luận của tòa.

Công tố viên Stefan Schmidt cho rằng hành động đánh vào công trình dân sự bằng phương tiện quân sự có thể cấu thành tội ác chiến tranh. Ngoài nội dung này, bị cáo đối mặt cáo buộc gây nổ và tấn công hạ tầng. Kuznietsov, 50 tuổi, là người đầu tiên ra tòa trong vụ việc vốn gây tranh cãi suốt bốn năm.

Luật sư Nicola Canestrini khẳng định chưa có chứng cứ rõ ràng chứng minh Kuznietsov tham gia vụ nổ. Ông mô tả Nord Stream như một công cụ mà Moscow sử dụng để gây áp lực lên châu Âu trong giai đoạn chiến tranh và khủng hoảng năng lượng.

Đây là luận cứ của phía bào chữa, không có nghĩa tòa đã công nhận đường ống là mục tiêu quân sự hợp pháp.

Điểm then chốt của tranh tụng nằm ở tính chất của công trình vào thời điểm bị phá hoại. Nord Stream 1 từng cung cấp khí đốt Nga cho châu Âu nhưng đã bị ngừng giao hàng; Nord Stream 2 chưa đi vào hoạt động thương mại. Việc không vận hành không tự động xóa bỏ tư cách tài sản dân sự, cũng không tự nó trả lời câu hỏi về quyền miễn trừ hoặc trách nhiệm cá nhân theo luật quốc tế.

Ukraine nhiều lần phủ nhận đứng sau các vụ nổ. Trong khi đó, điều tra viên Đức đưa ra giả thuyết về một nhóm người Ukraine thực hiện kế hoạch từ du thuyền thuê. Hai khẳng định này cần được ghi nhận song song, không được đánh đồng cáo trạng với phán quyết cuối cùng. Một nghi phạm khác đang chống lại thủ tục dẫn độ từ Croatia.

Đức là một trong những nước hỗ trợ quân sự lớn cho Ukraine kể từ khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện. Vì vậy, phiên xử tạo ra tình thế khó xử: Berlin phải theo đuổi điều tra độc lập, đồng thời duy trì quan hệ với Kyiv. Ngoại trưởng Johann Wadephul nói chính phủ sẽ chờ kết quả tố tụng trước khi đưa ra quan điểm.

Phía bào chữa thông báo thân chủ không khai tại tòa và viện dẫn nghĩa vụ bảo mật của cựu quân nhân đặc nhiệm. Quyền im lặng là một quyền tố tụng và không thể tự động được xem là dấu hiệu nhận tội. Quá trình xét xử dự kiến tiếp tục qua nhiều phiên, với tranh luận về dấu vết vật chứng, hành trình, vai trò từng cá nhân và chuẩn mực pháp lý thời chiến.

Bên ngoài tòa, một nhóm người ủng hộ Ukraine giương khẩu hiệu lên án Nga và đặt câu hỏi về cách định nghĩa tội ác chiến tranh. Những tiếng nói ấy cho thấy cảm xúc công chúng rất mạnh, nhưng việc xác định trách nhiệm hình sự vẫn phải dựa trên bằng chứng có thể kiểm tra, đối chất và được tòa đánh giá.