Hóa đơn điện, nước, sưởi tăng vọt trở thành cú sốc lạm phát mới đối với người dân Nga giữa nền kinh tế thời chiến

Theo Reuters, cô Polina Ibragimova, 34 tuổi, giáo viên lịch sử ở Moskva và là mẹ của hai con, đã sững sờ khi nhận hóa đơn tiện ích bằng hơn một nửa tháng lương. Ban đầu cô nghĩ bọn trẻ đã nghịch nước nóng trong bồn tắm quá lâu, nhưng khi đọc kỹ từng dòng, cô mới nhận ra thủ phạm thật sự là biểu giá tăng mạnh.

Hóa đơn của gia đình cô đã tăng khoảng một phần tư kể từ mùa hè, lên 12.000 rúp (khoảng 150 USD), nghĩa là khoản tạm ứng lương giữa tháng – thường bằng một nửa thu nhập – không còn đủ để chi trả. Cô đang tính nhận thêm một học sinh dạy kèm để bù đắp chi phí.

Người Nga vốn quen với việc biểu giá sưởi, nước và điện tăng hằng năm để theo kịp lạm phát: chính phủ liên bang đưa ra định hướng, còn chính quyền các vùng quyết định mức tăng cuối cùng. Tuy nhiên, năm nay đợt tăng bị hoãn tới ngày 1/10, sau cuộc bầu cử quốc hội tháng 9, giúp lá phiếu tránh được làn sóng bất bình vì chi phí sinh hoạt.

Việc trì hoãn khiến chính quyền các vùng sau đó phê duyệt những mức tăng thuộc loại cao nhất trong nhiều năm để các công ty tiện ích bắt kịp lạm phát. Theo Reuters, hóa đơn tăng trung bình 13,4% từ ngày 1/10, vượt mức định hướng 3,5 điểm phần trăm. Tính từ năm 2022, hóa đơn tiện ích đã tăng hơn 50%.

Dù chi phí tiện ích ở Nga vẫn thấp hơn phần lớn châu Âu nhờ nguồn khí đốt dồi dào và rẻ dùng cho sưởi ấm và phát điện, lương bình quân cũng thấp hơn nhiều, bất chấp mức tăng hai con số gần đây. Các đợt tăng giá còn chồng lên lạm phát thực phẩm, buộc những người như Ibragimova phải co kéo ngân sách theo những cách ngày càng sáng tạo, như chia một con gà thành nhiều phần hơn trước.

Đợt tăng giá không chỉ bào mòn túi tiền người dân mà còn làm dấy lên lo ngại về khả năng kiểm soát lạm phát của Ngân hàng Trung ương. Ngày 23/10, cơ quan này giữ nguyên lãi suất cơ bản ở mức 14% – lần thứ hai trong chưa đầy hai tháng – đồng thời nâng dự báo lạm phát năm 2026 lên 7,1-7,6%. Năm ngoái, ngân hàng đã kéo lạm phát xuống với cái giá là tăng trưởng chậm lại, nhưng năm nay các đợt tấn công bằng drone của Ukraine vào nhà máy lọc dầu đã tạo ra làn sóng tăng giá mới, chủ yếu từ xăng dầu.

Thống đốc Elvira Nabiullina cảnh báo đợt tăng biểu giá sẽ đẩy kỳ vọng lạm phát của các hộ gia đình – vốn đã ở mức cao nhất hai năm và là chỉ báo then chốt cho quyết định lãi suất – lên cao hơn nữa. Nhà kinh tế Dmitry Polevoy nhận định mục tiêu lạm phát dài hạn 4% càng khó đạt hơn.

Các đợt tăng giá đã vấp phải chỉ trích từ cả những chính khách thường ủng hộ Điện Kremlin. Ông Gennady Zyuganov, lãnh đạo Đảng Cộng sản – phe lớn thứ hai trong quốc hội sau đảng cầm quyền Nước Nga Thống nhất – đã phàn nàn với Tổng thống Vladimir Putin trong một cuộc gặp sau bầu cử. Ông cho biết hóa đơn cho căn hộ thời Xô Viết của mình ở Moskva vượt 30.000 rúp, cao hơn lương hưu trung bình của người Nga.

Chủ tịch Duma Quốc gia Vyacheslav Volodin cho rằng mức tăng ở một số vùng là quá đáng và kêu gọi viện kiểm sát cùng cơ quan chống độc quyền vào cuộc để kiểm soát những kẻ trục lợi.

Đợt tăng giá còn giáng thêm một đòn vào các doanh nghiệp nhỏ, vốn đã chịu tác động từ các đợt tăng thuế khi chính phủ tìm cách bù đắp thâm hụt ngân sách ngày càng lớn do chi tiêu quân sự. Theo Reuters, thâm hụt ngân sách năm 2026 dự kiến lên tới 3,2% GDP, gấp đôi mục tiêu ban đầu. Bà Anastasia Zapoteeva, quản lý một quán bar ở Moskva, cho biết những cơ sở mới mở là bên chịu thiệt nhiều nhất.