Từ chiến thắng bầu cử đến chương trình 100 giờ đầu
Khi các địa hạt từng nghiêng về Đảng Cộng hòa chuyển màu trong đêm bầu cử, các lãnh đạo Dân chủ nhìn thấy không chỉ một thắng lợi về số ghế mà còn một cơ hội đặt lại ưu tiên của Quốc hội. Những cử tri lo lắng về giá thực phẩm, nhiên liệu, nhà ở và dịch vụ y tế đã trao cho họ quyền kiểm tra các cam kết tranh cử bằng hành động cụ thể. Song Quốc hội mới chỉ bắt đầu nhiệm kỳ vào tháng 1/2027; mọi lời hứa đưa ra trong đêm chiến thắng phải vượt qua giai đoạn chuyển giao và thương lượng nội bộ.
Hakeem Jeffries, người có triển vọng trở thành chủ tịch Hạ viện đầu tiên là người da đen, dự kiến ưu tiên khôi phục hỗ trợ phí bảo hiểm theo Đạo luật Chăm sóc sức khỏe Giá phải chăng, thúc đẩy đảo ngược các khoản cắt giảm Medicaid và xem xét chính sách thuế quan. Phe Dân chủ cũng muốn bỏ phiếu về cuộc chiến Iran và chi phí nhiên liệu. Các đề xuất ấy cho phép họ chứng minh đã lắng nghe cử tri, dù việc một dự luật được đưa ra biểu quyết khác hẳn với việc nó trở thành luật.
Giám sát hành pháp: Quyền lực có thể phát huy ngay
Quyền chủ trì các ủy ban thường trực có thể tạo tác động trước cả một đạo luật mới. Những cuộc điều trần công khai, yêu cầu tài liệu và trát triệu tập có thể buộc các quan chức giải trình về chi tiêu công, hoạt động của các cơ quan liên bang và những quyết định gây tranh cãi. Robert Garcia, người được kỳ vọng lãnh đạo Ủy ban Giám sát Hạ viện, cùng những nghị sĩ Dân chủ tại Thượng viện phát tín hiệu sẽ thúc đẩy điều tra mạnh mẽ. Quyền này đòi hỏi quy trình pháp lý và không đồng nghĩa mọi yêu cầu của Quốc hội đều được đáp ứng tức thì.
Những hướng xem xét được nêu gồm quan hệ kinh doanh của gia đình Trump, hợp đồng liên bang liên quan các doanh nghiệp của Elon Musk, hoạt động thực thi chính sách nhập cư, cắt giảm cơ quan nhà nước, diễn biến chiến tranh Iran và cách chính quyền xử lý hồ sơ Jeffrey Epstein. Đây là các chủ đề có thể bị điều tra, không phải kết luận rằng người liên quan đã phạm pháp. Nhà Trắng có thể viện dẫn đặc quyền hành pháp hoặc phản đối yêu cầu cung cấp chứng cứ, kéo theo các vụ kiện khiến tiến trình kéo dài nhiều tháng.
Thượng viện kiểm soát nhân sự và định hình tư pháp
Nắm đa số Thượng viện đem lại một công cụ khác với việc chủ trì Hạ viện: quyền quyết định lịch xét và phê chuẩn nhiều chức vụ quan trọng. Các ứng viên bộ trưởng, đại sứ và thẩm phán liên bang của tổng thống sẽ đối diện những ủy ban do Đảng Dân chủ lãnh đạo.
Nếu có chỗ trống ở Tòa án Tối cao, cuộc tranh luận về thời điểm và tiêu chuẩn bổ nhiệm chắc chắn trở nên đặc biệt nhạy cảm. Quyền kiểm soát lịch điều trần không tự động đồng nghĩa tất cả các đề cử sẽ bị bác.
Sự chuyển giao cũng khiến giai đoạn cuối của Quốc hội cũ trở nên đáng chú ý: trước khi cơ quan lập pháp mới nhậm chức, phe Cộng hòa vẫn có thể tìm cách hoàn tất những đề cử đang chờ. Sau tháng 1, các thượng nghị sĩ Dân chủ phải cân bằng việc kiểm tra năng lực ứng viên với nhu cầu duy trì hoạt động chính quyền. Việc dùng quyền phê chuẩn như một lá chắn tuyệt đối có thể làm sâu thêm chia rẽ, trong khi bỏ qua chức năng giám sát sẽ khiến chiến thắng mất đi ý nghĩa.
Ba nút chặn: 60 phiếu, phủ quyết và ngân sách
Quyền kiểm soát cả hai viện không cho phép Đảng Dân chủ tự do viết lại mọi chính sách. Tại Thượng viện, đa số dự luật chịu quy tắc tranh luận kéo dài, thường cần 60 phiếu để kết thúc tranh luận và đi tới biểu quyết cuối cùng. Nếu dự luật được thông qua hai viện, Tổng thống Trump vẫn có thể phủ quyết. Để vượt phủ quyết, Quốc hội cần đa số hai phần ba tại từng viện, một ngưỡng cao hơn rất nhiều so với lợi thế thông thường của phe chiến thắng.
Đòn bẩy rõ rệt hơn xuất hiện trong thương lượng chi tiêu chính phủ, trần nợ và phân bổ ngân sách cho các cơ quan. Đảng Dân chủ có thể yêu cầu nhượng bộ về chăm sóc sức khỏe hoặc trách nhiệm giải trình để đổi lấy thỏa thuận tài chính. Nhưng chiến thuật dùng hạn chót ngân sách làm sức ép cũng mang rủi ro đóng cửa chính phủ, trì hoãn dịch vụ công và đổ thêm gánh nặng lên người dân. Một Quốc hội muốn bảo vệ túi tiền cử tri sẽ phải tránh biến tranh cãi ngân sách thành nguyên nhân mới của bất ổn.
Đối đầu hay thỏa hiệp: Phép thử cho cả hai đảng
Tổng thống Trump tuyên bố chấp nhận kết quả và để ngỏ hợp tác, kể cả về nhập cư, nhưng trước đó từng đe dọa phủ quyết các chương trình do Đảng Dân chủ thúc đẩy. Hai thông điệp phản ánh sự bất định của giai đoạn sắp tới. Đảng Dân chủ sẽ muốn làm rõ trách nhiệm điều hành và chuẩn bị thế đứng cho cuộc bầu cử năm 2028; Nhà Trắng có thể lập luận rằng từ nay phe đối lập cũng phải chia sẻ trách nhiệm về tình trạng kinh tế.
Điểm chung có thể tìm thấy ở những mục tiêu hẹp hơn: cải thiện thủ tục cấp phép, hỗ trợ gia đình chịu sức ép chi phí, rà soát hợp đồng nhà nước hoặc các thỏa thuận ngân sách có điều kiện. Nhưng mọi thỏa hiệp phải đối diện áp lực từ các cánh chính trị trong mỗi đảng. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đã làm thay đổi bên kiểm soát Quốc hội; điều nó chưa quyết định là liệu thể chế sẽ vận hành theo hướng kiểm soát quyền lực có trách nhiệm hay rơi vào chu kỳ đối đầu không hồi kết.
