Một chỉ số thấp hơn không có nghĩa hàng hóa rẻ hơn
Con số 3,4% phản ánh tốc độ tăng giá trong 12 tháng tính đến tháng 8/2026, chứ không đo mức giá tuyệt đối của giỏ hàng. Sau cú sốc đại dịch, giá nhiều mặt hàng đã tăng liên tiếp, khiến một tỷ lệ lạm phát thấp hơn vẫn cộng thêm chi phí trên một nền giá vốn cao. Bài phân tích của The Wall Street Journal ước tính mặt bằng giá tiêu dùng đã tăng gần 29% trong sáu năm, khác xa mức tăng của giai đoạn sáu năm trước đó.
Cơ quan Thống kê Lao động Mỹ cho biết xăng tăng 3,9% riêng trong tháng 8 và đóng góp hơn một phần ba mức tăng CPI tháng. Một vài thực phẩm có thể giảm giá, nhưng người tiêu dùng không thể chọn chỉ những mặt hàng đang rẻ đi. Tiền ăn, tiền thuê nhà, đi lại và chăm sóc trẻ em hợp thành ngân sách khó cắt giảm của nhiều gia đình.
Tiền lương, nhà ở và sức ép vô hình của khoản vay
Điều quan trọng không chỉ là thu nhập danh nghĩa tăng bao nhiêu, mà là phần còn lại sau khi trả tiền nhà, thức ăn, lãi vay và các dịch vụ thiết yếu. Có người được tăng lương nhưng vẫn thấy thiếu hụt, vì mức tăng đã bị hóa đơn mới hấp thụ.
Theo phân tích được The Wall Street Journal dẫn lại, một số nhóm lao động không nhận được điều chỉnh lương đủ lớn để bù trượt giá kéo dài.
Thị trường nhà ở làm cảm giác bất an thêm sâu sắc. Reuters ghi nhận lãi suất thế chấp cố định 30 năm tại Mỹ lên 7,49% trong tuần kết thúc ngày 2/10, làm chi phí vay mua nhà cao hơn. Người đã sở hữu nhà, người đang thuê nhà và người mua nhà lần đầu chịu tác động khác nhau. Nợ và lãi suất cũng khiến mức chi tiêu hiện tại ít phản ánh đầy đủ sức khỏe tài chính lâu dài.
Tâm lý cử tri không đi theo đường cong kinh tế
Người tiêu dùng thường nhớ giá của những lần mua sắm trước hơn là tỷ lệ phần trăm trong báo cáo thống kê. Một mặt hàng tăng từ ba lên bốn đôla để lại ấn tượng mạnh, ngay cả khi tốc độ tăng sau đó đã chậm. Theo những nhà kinh tế được The Wall Street Journal phỏng vấn, người mua chú ý nhiều hơn đến lần tăng giá so với lần giảm giá, và cần thời gian để thích nghi với mặt bằng mới.
Tâm lý này giải thích nghịch lý: chi tiêu có thể còn vững, tỷ lệ thất nghiệp không quá cao, nhưng niềm tin lại suy yếu. Báo cáo Reuters về thị trường lao động trước bầu cử cho thấy tỷ lệ thất nghiệp tháng 9 ở khoảng 4,2%, song tuyển dụng chậm lại và tăng lương thực không mạnh. Đánh giá kinh tế của mỗi hộ còn tùy vào thu nhập, nơi ở, nợ nần và gánh nặng năng lượng.
Bài toán chính trị trước ngày bỏ phiếu
Đảng Cộng hòa nhấn mạnh lạm phát đã thấp xa đỉnh thời chính quyền trước; phe Dân chủ lập luận rằng người dân cần đánh giá cả chính sách thương mại, chiến tranh và chi phí đi vay hiện nay. Nhà Trắng nói Tổng thống Donald Trump đang khắc phục những khó khăn kinh tế kế thừa. Những lời giải thích đối lập khó thay thế trải nghiệm riêng của cử tri tại quầy thanh toán.
Một khảo sát Reuters/Ipsos công bố đầu tháng 10 cho thấy chi phí sinh hoạt là mối quan tâm trọng tâm trước cuộc bầu cử ngày 3/11. Kết quả bầu cử không thể suy ra chỉ từ CPI: quan điểm về việc làm, chiến tranh, thuế quan, ứng viên địa phương và mức độ tham gia bỏ phiếu đều quan trọng. Nhưng lịch sử chính trị nhắc rằng khi người dân thấy mình nghèo đi, thông điệp “giá tăng chậm hơn” thường chưa đủ sức thuyết phục.
