Cái nhìn tổng quan về vấn đề Nigeria gặp phải
Trong hơn 60 năm qua, Nigeria đã liên tục trả lời câu hỏi về những khó khăn của mình mà không thể xác định được đúng bản chất vấn đề. Các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, xã hội, phát triển và an ninh đều chỉ ra những khía cạnh khác nhau như sự bất ổn tài chính, yếu kém thể chế, chia rẽ sắc tộc và tôn giáo, nghèo đói, thất nghiệp, mất an ninh lương thực, cùng với các mối đe dọa an ninh như nổi loạn, cướp bóc và xung đột cộng đồng. Tuy nhiên, tất cả những nhận định này chủ yếu là mô tả hệ quả mà chưa đào sâu nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ấy.
Câu hỏi cốt lõi đặt ra là tại sao Nigeria vẫn chưa thể biến tiềm năng con người, đất đai và tài nguyên rộng lớn của mình thành một hệ thống thịnh vượng tự tái tạo liên tục? Câu trả lời này vượt ra ngoài các vấn đề quen thuộc về tham nhũng, lãnh đạo yếu kém và chính sách không hiệu quả. Theo luận điểm chính trong Quản trị & Quản lý Thịnh vượng, Nigeria thiếu một nền tảng kiến thức khoa học và thể chế để liên tục làm mới các cộng đồng nền tảng của mình.
Thiếu kiến thức vận hành cộng đồng bền vững
Đất nước này thừa hưởng các cấu trúc chính trị, hành chính, kinh tế và pháp luật từ thời thuộc địa, nhưng không có nền tảng kiến thức khoa học rõ ràng để vận hành sự tự làm mới liên tục của các cộng đồng nguyên thủy. Điều này dẫn đến việc quản trị tập trung vào quản lý sự khan hiếm thay vì phát triển sự thịnh vượng bền vững.
Sự khan hiếm kéo dài khiến người dân buộc phải di cư. Các nghiên cứu thường coi nghèo đói là nguyên nhân chính của vấn đề Nigeria, nhưng nghèo đói chỉ là biểu hiện bề ngoài. Vấn đề sâu xa hơn là thiếu một cơ chế hệ thống chuyển hóa nguồn lực con người và đất đai thành thịnh vượng liên tục.
Cộng đồng không chỉ là đơn vị hành chính - chính trị
Cộng đồng ở Nigeria thường được xem như một đơn vị hành chính hoặc chính trị, thay vì một thực thể kinh tế đầy đủ. Một cộng đồng thực thụ không chỉ là tập hợp người trong một vùng địa lý mà còn là hệ thống các mối quan hệ về đất đai, lao động, sản xuất, tiêu dùng, vốn, công nghệ, tổ chức xã hội và quyền lực thể chế.
Nếu các quan hệ này không được tích hợp có chủ đích, cộng đồng dần mất khả năng tái tạo kinh tế nội bộ. Người trẻ mất việc làm, nông dân không được tiếp cận đất đai an toàn, doanh nhân không thể tiếp cận tài chính hay công nghệ tương thích đều bị loại trừ về mặt kinh tế, dù họ vẫn còn sống trong cộng đồng đó. Hiện tượng này gọi là "dịch chuyển kinh tế nội bộ" – người không di cư sang nơi khác nhưng đã bị đẩy ra khỏi hệ thống sản xuất cộng đồng.
Cơ sở thực tế của di cư cưỡng bức tại Nigeria
Di cư cưỡng bức tại Nigeria không chỉ xuất phát từ chiến tranh, khủng bố hay thiên tai mà còn do sự sụp đổ hệ thống kinh tế - xã hội địa phương không còn đủ sức duy trì cuộc sống. Người dân rời bỏ làng xã vì không thể duy trì sinh kế bền vững hoặc an toàn sản xuất bị đe dọa do tình trạng bất an, chứ không đơn thuần là chọn lựa kinh tế thông thường.
Điều này khiến di cư cưỡng bức phải được nhìn nhận như một vấn đề về khả năng duy trì bền vững của cộng đồng thay vì chỉ là vấn đề di cư thuần túy. Khi một cộng đồng không thể tạo ra điều kiện tồn tại và phát triển cho cư dân, họ bắt buộc phải rời đi, trực tiếp hoặc gián tiếp.
Mất mát nguồn lực và tiềm năng con người
Nigeria không chỉ mất dân số mà còn mất đi nguồn nhân lực có năng suất cao. Mỗi chuyến đi của người trẻ, người nông dân hay chuyên gia có kỹ năng ra khỏi cộng đồng đồng nghĩa với việc đất nước xuất khẩu một phần vốn đầu tư nhân lực quý giá. Sự rò rỉ liên tục này làm suy yếu hệ thống sản xuất quốc gia, tạo ra vòng luẩn quẩn phụ thuộc ngày càng tăng vào một nền kinh tế vốn đã suy yếu.
Nền khoa học về tái tạo cộng đồng và mô hình AUTOSUCOM
Từ câu hỏi cơ bản về điều kiện để một cộng đồng duy trì và tự làm mới liên tục, nhà nghiên cứu Victor-Bandele Dada đã phát triển nghiên cứu sâu rộng trong 40 năm về Động lực Bền vững Toàn cầu. Dưới sự hướng dẫn của các giáo sư xuất sắc, nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các mối quan hệ, vai trò và thể chế cần thiết để đảm bảo sự bền vững.
Kết quả là tạo nên bộ kiến thức Quản trị & Quản lý Thịnh vượng, trong đó khẳng định thịnh vượng không phải là kết quả ngẫu nhiên mà là hệ quả của cấu hình hệ thống. Để đạt được điều này, cộng đồng phải được cấu hình để sản xuất, người dân có vai trò cụ thể, đất đai tích hợp vào hệ sinh thái kinh tế, kiến trúc tài chính hỗ trợ tham gia sản xuất, các thể chế phối hợp và nguồn lương thực cùng hậu cần thiết yếu được bảo đảm. Quan trọng hơn, kiến thức phải được liên tục làm mới.
Mô hình cộng đồng tự duy trì tự động (AUTOSUCOM) dựa trên nền tảng trí tuệ này đã được đề xuất như một giải pháp căn bản cho vấn đề tồn tại của Nigeria.
Lời tác giả: Victor-Bandele Dada, từ Lagos.
Những điều bổ ích rút ra từ bài viết
- Nguyên nhân gốc rễ các vấn đề Nigeria là thiếu kiến thức khoa học và thể chế quản trị sự tự làm mới cộng đồng.
- Hiện tượng di cư cưỡng bức phản ánh sự đứt gãy kinh tế - xã hội ở cấp cộng đồng chứ không chỉ là vấn đề an ninh hay thiên tai.
- Nhiều người dân vẫn sống trong cộng đồng nhưng bị loại trừ khỏi kinh tế do thiếu vai trò sản xuất và hỗ trợ thiết thực.
- Nigeria đang mất nguồn nhân lực và tiềm năng sản xuất mỗi khi người lao động và doanh nhân rời đi.
- Mô hình AUTOSUCOM dựa trên nghiên cứu quản trị thịnh vượng cung cấp hướng đi mới cho sự tự duy trì của cộng đồng.
Đăng ký bản tin QMVN
Bản tin buổi sáng mỗi ngày - chỉ những bài đáng đọc, không spam.













