Mệnh lệnh khẩn cấp ở Jakarta
Cuộc họp do Tổng thống Prabowo chủ trì ngày 12/10 đặt nhiệm vụ tăng cường lực lượng ở Trung Kalimantan và Nam Sumatra lên hàng đầu. Bộ trưởng Điều phối Chính trị và An ninh Dudung Abdurachman cho biết cơ quan phòng chống thiên tai BNPB được yêu cầu đẩy nhanh hoạt động, phối hợp sát hơn với chính quyền địa phương. Tuy nhiên, ông nói việc nhận thêm hỗ trợ từ nước ngoài chưa được bàn cụ thể tại cuộc họp. Phát biểu này không đồng nghĩa Jakarta bác bỏ trợ giúp, mà cho thấy quyết định tác nghiệp và ngoại giao chưa hoàn tất.
Chính phủ cũng chưa tuyên bố tình trạng thảm họa quốc gia. Quan chức Indonesia khẳng định vẫn có khả năng tự xử lý, song trên thực địa thách thức lớn hơn những gì một cuộc điều động nhân lực đơn thuần có thể giải quyết. Nhiều khu vực bị che khuất bởi khói; đường tiếp cận khó khăn, nguồn nước có hạn và máy bay chữa cháy chỉ hoạt động hiệu quả khi bảo đảm tầm nhìn an toàn. Việc đánh giá kết quả phải dựa trên diện tích cháy được khống chế và mức ô nhiễm giảm thực tế, không chỉ số người huy động.
Ngọn lửa trên đất than bùn và gánh nặng sức khỏe
Theo các thông tin được công bố, hơn 60.000 nhân viên đã tham gia chiến dịch ở các tỉnh thuộc Sumatra và Kalimantan. Riêng Nam Sumatra có lúc tầm nhìn giảm xuống khoảng 500–800 mét, khiến hoạt động hàng không bị ảnh hưởng.
Bộ Y tế Indonesia ghi nhận 174.694 ca nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tại bảy tỉnh bị tác động trong khoảng 18/8 đến 21/9. Đây là dữ liệu giám sát bệnh tật trong giai đoạn xác định, không phải bằng chứng mọi ca đều do khói cháy rừng gây ra.
Cháy than bùn gây trở ngại đặc biệt: lửa có thể len sâu dưới mặt đất, tồn tại lâu sau khi ngọn lửa bề mặt đã biến mất và bùng phát trở lại trong điều kiện khô. Vì vậy, công việc cần nước, giám sát nhiệt và đội ứng cứu mặt đất bền bỉ. Indonesia đã thử một chất hỗ trợ chữa cháy tại Banyuasin ngày 9/10; lời quảng bá rằng chất này hiệu quả gấp mười lần nước là tuyên bố của nhà cung cấp, chưa thể coi là kết luận nghiên cứu độc lập.
Hợp tác khu vực giữa thiện chí và quyết định
Singapore và Malaysia đều bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ. Malaysia nêu phương án cung cấp máy bay, trực thăng và nhân sự; Singapore tiếp xúc với Bộ Môi trường Indonesia để đề nghị hợp tác. Đáng chú ý, chính phủ Indonesia từng tuyên bố hoan nghênh sự hỗ trợ của Malaysia trong cuộc gặp cấp cao tháng 9. Điều này cần được phân biệt với câu hỏi cụ thể ở ngày 12/10: phương án nào đã được thống nhất và khi nào lực lượng bổ sung thực sự triển khai.
Làn khói không dừng tại trạm kiểm soát biên giới. Trường học và giao thông tại nhiều nơi ở Đông Nam Á bị ảnh hưởng, còn người lao động ngoài trời và người mắc bệnh hô hấp chịu rủi ro cao. Các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa Jakarta và Kuala Lumpur phản ánh tính liên đới của vấn đề; nhưng viện trợ chỉ có giá trị tối đa nếu được phối hợp theo khả năng địa hình, ưu tiên đội mặt đất khi tầm nhìn kém và công khai thông tin chất lượng không khí.
Từ chữa cháy sang phòng ngừa dài hạn
Công tác ứng phó còn chịu áp lực pháp lý và xã hội. Các cộng đồng ở Tây Kalimantan đã khởi kiện nhiều quan chức và cơ quan, cáo buộc thiếu trách nhiệm trong phòng ngừa hỏa hoạn và bảo vệ sức khỏe. Đây là cáo buộc của nguyên đơn, chưa phải phán quyết. Reuters và AP cũng ghi nhận các lực lượng cứu hộ phải giải cứu động vật hoang dã khỏi vùng cháy, cho thấy thiệt hại của khói lửa vượt khỏi phép tính kinh tế và y tế tức thời.
Giới chức Indonesia đề cập việc tăng kiểm soát đốt đất, phục hồi than bùn, tuyên truyền ở cấp làng và chuẩn bị một cơ quan chuyên trách mới về than bùn và rừng ngập mặn. Thành công dài hạn phụ thuộc vào việc theo dõi thực thi lệnh cấm, giám sát hoạt động sử dụng đất và khôi phục khả năng giữ nước của hệ sinh thái. Trong khi thời tiết El Niño có thể khiến mùa khô dữ dội hơn, sự minh bạch và hợp tác qua biên giới vẫn là những công cụ con người có thể chủ động xây dựng.
