Tranh cãi quanh chỉ số "tỷ lệ ngẩng đầu" và nỗi lo xâm phạm quyền riêng tư
Vụ việc bùng nổ khi sinh viên Đại học Nam Kinh nhận được thông báo về việc nhà trường sẽ bắt đầu kích hoạt hệ thống phòng học thông minh vừa được nâng cấp trị giá hơn 30 triệu nhân dân tệ (khoảng 4,5 triệu USD) trong mùa hè để kiểm tra tỷ lệ chuyên cần. Hệ thống được triển khai trên hơn 100 giảng đường cùng nhiều khu vực công cộng trên khuôn viên nhà trường.
Sự phẫn nộ nhanh chóng lan truyền khắp mạng xã hội khi các bức ảnh rò rỉ cho thấy thuật toán AI phân tích hình ảnh trực tiếp từ camera lớp học để bóc tách số người đi muộn, tỷ lệ tham gia và đặc biệt là "tỷ lệ ngẩng đầu" (taitou lu)—chỉ số đo lường xem sinh viên có đang chăm chú lắng nghe bài giảng hay đang ngủ gật, lướt điện thoại hoặc dùng máy tính cá nhân.
Việc một số giảng viên cảnh báo dữ liệu này có thể trực tiếp hạ điểm học phần hoặc cấm thi đã đẩy mâu thuẫn lên đỉnh điểm.
"Nếu không có sự ủy quyền, hệ thống lớp học thông minh của chúng tôi không thu thập khuôn mặt hoặc dữ liệu sinh trắc học khác, cũng không tiến hành nhận diện khuôn mặt trong các ứng dụng giảng dạy và hệ thống đã không còn tính toán tỷ lệ ngẩng đầu." — Đại học Nam Kinh
Trước sức ép công luận, ban giám hiệu nhà trường buộc phải ra văn bản đính chính, khẳng định hình ảnh rò rỉ xuất phát từ đợt thử nghiệm kỹ thuật hồi tháng 5 và cam kết dừng ngay tính năng theo dõi tư thế của người học.
Ranh giới đạo đức của công nghệ giám sát và giám sát chất lượng giảng dạy
Dù nhà trường phân trần rằng việc thu thập dữ liệu chỉ nhằm mục đích nâng cao chất lượng môi trường âm thanh hình ảnh và giám sát hiệu quả giảng dạy của giảng viên chứ không nhằm trừng phạt sinh viên, giới quan sát vẫn bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Sinh viên phản ánh việc triển khai camera AI chưa hề nhận được sự đồng thuận của họ, tiềm ẩn nguy cơ dữ liệu sinh trắc học nhạy cảm bị rò rỉ sang tay các công ty công nghệ tư nhân.
"Đâu thực sự là yếu tố "thông minh" trong các lớp học thông minh này, và liệu điều đó có thực sự cần thiết? Sự thiếu minh bạch chắc chắn sẽ dẫn đến nghi ngờ và hiểu lầm." — Jimu News
Giới chuyên gia pháp lý và truyền thông cảnh báo rằng xu hướng biến mọi hành vi con người thành các chỉ số định lượng bằng thuật toán giám sát quy mô lớn đang đe dọa biến môi trường học thuật cởi mở thành một không gian bị kiểm soát nghẹt thở.
