Sự trở lại của Parti Québécois
Chiến thắng ngày 5/10 đánh dấu sự trở lại ngoạn mục của Parti Québécois, đảng từng hai lần đưa Quebec tới các cuộc trưng cầu độc lập trong thế kỷ trước. Kết quả chấm dứt tám năm cầm quyền của CAQ, đảng theo khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa nhưng không chủ trương ly khai.
Thắng lợi của ông Paul St-Pierre Plamondon đưa câu hỏi về tương lai của Quebec trong Liên bang Canada trở lại trung tâm chính trường của tỉnh nói tiếng Pháp này. Với nhiều người dân Quebec, đó vừa là niềm hy vọng về bản sắc, vừa là nỗi lo về một giai đoạn bất ổn mới.
Lời hứa trưng cầu và yếu tố Trump
Ông St-Pierre Plamondon đã cam kết tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý mới về độc lập. Tuy nhiên, ông cho biết sẽ chờ đến khi Tổng thống Mỹ Donald Trump không còn tại vị, một tính toán phản ánh bối cảnh quan hệ Mỹ – Canada căng thẳng trong thời gian qua.
Lựa chọn thời điểm này cho thấy lãnh đạo PQ ý thức được rằng một cuộc trưng cầu trong lúc Canada đang chịu sức ép từ bên ngoài có thể gây bất lợi cho chính phong trào chủ quyền, khi nhiều cử tri có xu hướng đề cao sự đoàn kết quốc gia trước thách thức chung.
Chiến thắng không đồng nghĩa với ly khai
Giáo sư khoa học chính trị Daniel Béland của Đại học McGill cho rằng kết quả bầu cử phản ánh hệ thống đa đảng của Quebec, nơi sự ủng hộ bị chia cho nhiều đảng, chứ không phải một làn sóng ủng hộ độc lập. Những điểm đáng chú ý gồm:
- Mức ủng hộ chủ quyền cho Quebec vẫn ở mức thấp trong lịch sử, khoảng 30%.
- Hệ thống bầu cử theo đa số tương đối có thể giúp một đảng giành chiến thắng dù không chiếm đa số phiếu phổ thông.
- Nhiều cử tri có thể bỏ phiếu cho PQ vì mong muốn thay đổi sau tám năm CAQ cầm quyền, chứ không nhất thiết vì mục tiêu độc lập.
Điều này có nghĩa là con đường từ chiến thắng tại nghị viện tỉnh đến một cuộc trưng cầu thành công vẫn còn rất dài, và PQ sẽ phải thuyết phục một bộ phận lớn cử tri vốn chưa sẵn sàng rời Canada.
Từ ba ghế đến chính quyền
Chỉ bốn năm trước, Parti Québécois tưởng chừng đứng bên bờ vực. Trong cuộc bầu cử năm 2022, đảng chỉ giành được ba ghế dù nhận khoảng 14,6% phiếu phổ thông, kết quả tệ nhất trong lịch sử, đến mức ông St-Pierre Plamondon phải đấu tranh cho “quyền tồn tại” của đảng trong Quốc hội tỉnh.
Bước ngoặt đến năm 2023, khi PQ bất ngờ thắng cuộc bầu cử bổ sung ở khu vực Jean-Talon tại thành phố Quebec, giành ghế từ tay CAQ. Từ đó, đảng vươn lên trong các cuộc thăm dò, tận dụng sự mệt mỏi của cử tri với chính quyền đương nhiệm và hình ảnh trẻ trung, thẳng thắn của lãnh đạo.
Canada trước những phép thử thống nhất
Kết quả ở Quebec đến chỉ hai tuần trước khi cử tri tỉnh Alberta, miền tây Canada, bỏ phiếu về việc có tổ chức trưng cầu tách khỏi Canada hay không. Hai sự kiện liên tiếp từ hai đầu đất nước cho thấy những căng thẳng giữa chính quyền liên bang và các tỉnh đang trở nên rõ nét hơn.
Dù động cơ khác nhau, với Quebec là bản sắc ngôn ngữ và văn hóa, với Alberta là bất bình về kinh tế và năng lượng, cả hai đều đặt ra câu hỏi lớn cho Ottawa: làm thế nào để một liên bang đa dạng giữ được sự gắn kết khi các vùng miền cảm thấy tiếng nói của mình chưa được lắng nghe.
