Vỡ hồ băng ở Bhutan khiến hơn 10.000 người tại Ấn Độ sơ tán, phơi bày nguy cơ lũ xuyên biên giới vùng Himalaya

Theo các bản tin ngày 30/10, hồ Shintaphu ở huyện Gasa, Bhutan, xảy ra sự cố tràn vỡ tối hôm trước. Dòng nước chảy theo sông Mo Chhu rồi hệ thống Punatsangchhu, trước khi tới Ấn Độ với tên gọi Sankosh. Bộ Tài nguyên Nước Ấn Độ cảnh báo mực nước tại các địa bàn ven sông có thể tăng đột ngột. Con số khoảng 7,4 triệu mét khối là ước tính ban đầu được báo chí dẫn lại, không nên xem là phép đo cuối cùng.

Điều đáng chú ý là những khu dân cư cách xa hồ vẫn có thể chịu tác động, do lưu vực sông nối qua biên giới quốc gia. Dự báo thời gian nước tới khu vực biên giới trong khoảng sáu đến tám giờ khiến thông tin sớm trở thành yếu tố quyết định.

Giới chức huyện Alipurduar thuộc Tây Bengal cho biết hàng nghìn người đã vào các khu trú tạm, những người khác chuyển đến địa điểm cao hơn. Truyền thông địa phương ghi nhận tổng số người được di dời vượt 10.000; các đội cứu nạn, lực lượng dân phòng và cơ quan quản lý thiên tai được huy động.

Tại Assam, đặc biệt ở Dhubri, nhà chức trách theo dõi mực nước và chuẩn bị lực lượng ứng cứu.

Tại Bhutan, khu suối nước nóng Gasa Tshachu bị tàn phá và đường tới Laya bị gián đoạn. Reuters dẫn đài BBS cho biết chưa có trường hợp tử vong hoặc bị thương được báo cáo, nhờ người dân được sơ tán trước khi lũ tới. Một số cầu tạm có thể đã bị cuốn trôi nhưng mức độ tổn thất cần được kiểm tra thêm.

Bài học cấp bách là dòng lũ không dừng lại tại đường biên giới. Một điểm đo nước ở thượng nguồn, một thông báo từ nước láng giềng và những loa cảnh báo ở làng ven sông có thể cùng quyết định sự an toàn của hàng nghìn gia đình. Khi trường học thành nơi tạm trú, cộng đồng còn phải bảo đảm nước uống sạch, thực phẩm, thuốc men và chỗ ở cho trẻ em, người già.

Sự cố cũng đặt ra yêu cầu cập nhật bản đồ nguy cơ, chia sẻ dữ liệu thủy văn và thử nghiệm thường xuyên phương án sơ tán. Không phải mọi hồ băng đều vỡ, và chưa có kết luận cuối cùng về nguyên nhân trực tiếp của sự cố Shintaphu. Việc quy một thảm họa đơn lẻ hoàn toàn cho biến đổi khí hậu khi chưa đủ dữ liệu là không chính xác; song nhiệt độ tăng và sự thay đổi của băng tuyết là mối quan tâm dài hạn của quản lý rủi ro vùng núi.

Khi nước rút, các nhà chức trách cần xác nhận khối lượng nước, thiệt hại thực tế, tình trạng đường sá và mức độ an toàn của các điểm dân cư dọc Sankosh. Hệ thống cảnh báo của Bhutan và Ấn Độ cần được đối chiếu để biết thông điệp đã đến đúng người, đúng lúc hay chưa.

Đối với gia đình phải rời nhà, câu chuyện không kết thúc khi báo động được dỡ bỏ. Việc trở về phải phụ thuộc kiểm tra nền đất, nguồn nước, đường đi và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Thước đo cuối cùng của ứng phó thiên tai không chỉ là số người được sơ tán, mà còn là sự an toàn trong hành trình trở về.