Phế liệu tăng giá, người thu gom lại thiếu hàng
Li Jie, một người thu gom phế liệu tại Thượng Hải được South China Morning Post phỏng vấn, nhận thấy giấy bìa, nhựa, đồng và nhôm khó mua hơn trước. Giá cao hấp dẫn cả cá nhân lẫn doanh nghiệp mới tham gia, khiến người thu mua phải cạnh tranh ngay tại những điểm gom nhỏ. Nghịch lý là mỗi chuyến hàng có thể đem lại giá trị cao hơn trong khi tổng lượng hàng lại ít đi.
Con số lợi nhuận tăng 63% trong chín tháng đầu năm, so với doanh thu chỉ nhích 1,8%, phản ánh thay đổi lớn về giá và biên lợi nhuận của ngành. Tuy vậy, số liệu tổng hợp không có nghĩa mọi cơ sở thu gom đều ăn nên làm ra: chi phí vận tải, thuê mặt bằng, lao động và chất lượng vật liệu quyết định kết quả riêng từng đơn vị. Người mua cuối cùng cũng có thể trì hoãn đơn hàng nếu giá đầu vào quá cao.
Dữ liệu do hãng tư vấn Sublime China Information cung cấp cho bài tham khảo cho thấy chỉ số giá phế liệu pin ba thành phần tăng hơn 8%; giấy bìa carton đã qua sử dụng gần 11%; còn polyethylene tái chế trên 27% so với đầu năm theo cách tính của từng loại. Đồng phế liệu cũng tăng hơn 7% trong giai đoạn được khảo sát. Những tỷ lệ này khác nhau về loại sản phẩm và phương pháp thống kê, không nên coi là một mức tăng chung cho toàn bộ rác thải.
Tác động từ chiến sự và giá nguyên liệu nguyên sinh
Giá vật liệu tái chế thường đi cùng, nhưng không hoàn toàn trùng với, giá nguyên liệu mới. Khi nguồn cung dầu và hóa dầu đối diện rủi ro vận tải tại Trung Đông, nhựa nguyên sinh có thể đắt lên, khiến nhà sản xuất tìm đến nhựa tái chế với chi phí cạnh tranh hơn.
Báo cáo thị trường của Bureau of International Recycling cũng ghi nhận sức ép tương tự đối với nhựa tái chế trong năm 2026.
Đối với đồng, thị trường quan tâm đến nguồn cung lưu huỳnh và axit sulfuric phục vụ một số công đoạn luyện kim, bên cạnh cước vận tải và rủi ro địa chính trị. Theo phân tích được bài tham khảo trích dẫn, lo ngại thiếu nguyên liệu cho những nhà sản xuất ở nước ngoài từng góp phần đẩy giá đồng và đồng phế liệu tăng. Khi nguy cơ gián đoạn dịu đi, sức ép giá có thể thay đổi nhanh.
Nhưng giá cao không tự tạo ra thêm vỏ chai hay linh kiện cũ. Nguồn phế liệu phụ thuộc vào tốc độ thay thế sản phẩm, hoạt động xây dựng và sản xuất, khả năng thu gom cũng như chất lượng phân loại. Bởi vậy một thị trường có giá tốt vẫn có thể thiếu hàng đầu vào. Chính khoảng cách giữa giá bán tăng và nguồn cung hạn hẹp tạo nên sự sôi động đặc biệt của năm nay.
Mỏ tài nguyên đô thị và bài toán an ninh nguyên liệu
Bắc Kinh ngày càng coi đồ điện tử bỏ đi, ô tô hết niên hạn, pin và kim loại phế liệu là một “mỏ tài nguyên đô thị”. Báo cáo được Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia Trung Quốc công bố tháng 4 cho biết năm 2025 nước này thu hồi 417 triệu tấn thuộc 11 nhóm tài nguyên tái chế chủ yếu, tăng 4,1%, với tổng giá trị khoảng 1.390 tỷ nhân dân tệ. Sắt thép phế liệu chiếm hơn 60% khối lượng.
Đối với một nền công nghiệp lớn, thu hồi vật liệu trong nước là cách bổ sung nguồn cung mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào khai thác hoặc nhập khẩu. Các chương trình hỗ trợ đổi xe, thiết bị điện và hàng gia dụng cũ lấy sản phẩm mới giúp đưa thêm vật liệu về hệ thống tháo dỡ. Mục tiêu đạt đỉnh phát thải trước năm 2030 và trung hòa carbon trước năm 2060 cũng làm tăng vai trò của nguyên liệu thứ cấp.
Tuy nhiên, chính sách kích cầu không bảo đảm dòng phế liệu tăng đều. Khi triển vọng thu nhập thiếu chắc chắn, nhiều hộ gia đình chọn sửa chữa và sử dụng đồ vật lâu hơn. Theo số liệu mà bài tham khảo nêu, lượng thay thế thiết bị gia dụng trong chín tháng đầu năm giảm khoảng một phần năm so với cùng kỳ. Nhà hoạch định chính sách do đó phải cân bằng giữa khuyến khích tiêu dùng, kéo dài tuổi thọ sản phẩm và xây dựng nguồn thu hồi ổn định.
Từ cơn sốt thu mua đến ngành tái chế có chuẩn mực
Sự xuất hiện ồ ạt của những người thu gom mới đặt ra thách thức quản lý. Xu Xiaoting thuộc doanh nghiệp Aifenlei cảnh báo một số cơ sở nhỏ hoạt động không phép, chất đống vật liệu tại không gian công cộng và có thể gây ô nhiễm. Lợi nhuận tăng có thể kéo vốn và lao động vào ngành, nhưng nếu thiếu tiêu chuẩn an toàn, lợi ích môi trường sẽ bị suy giảm.
Một điểm nghẽn sâu hơn là phân loại ngay từ nguồn. Chai nhựa lẫn rác bếp có thể bị nhiễm bẩn, làm giảm chất lượng hạt nhựa tái sinh và đội chi phí xử lý. Báo cáo được bài tham khảo dẫn từ Institute of Public and Environmental Affairs đánh giá các thành phố dẫn đầu như Tô Châu và Thượng Hải tiến bộ rõ rệt, nhưng điểm trung bình của 104 đô thị được khảo sát còn thấp.
Thị trường bền vững cần hệ thống thu gom có phép, dữ liệu minh bạch, máy móc phân loại và hợp đồng cung cấp ổn định giữa người thu gom, cơ sở xử lý và nhà sản xuất. Trung Quốc đang chuyển dần sang số hóa, truy xuất nguồn gốc và tái chế quy mô lớn, theo các báo cáo công khai. Nếu tận dụng được đợt tăng giá để nâng cấp năng lực, ngành sẽ không chỉ kiếm tiền từ đồ bỏ đi mà còn tạo ra nền tảng an ninh tài nguyên cho nhiều thập kỷ.
