Thâm Quyến: từ cú hích năm 1992 đến sân khấu APEC
Năm 1992, chuyến thị sát phương Nam của Đặng Tiểu Bình tại Thâm Quyến đã phát đi tín hiệu Trung Quốc ôm lấy kinh tế thị trường, mở ra nhiều thập niên tăng trưởng thần tốc biến đất nước thành “công xưởng của thế giới”. Từ một thị trấn nhỏ, Thâm Quyến nay là đô thị hiện đại vượt cả Hồng Kông, nơi đặt cơ sở của Foxconn và là quê nhà của Huawei, BYD, DJI.
Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33 diễn ra tại đây trong hai ngày 18 và 19/11. Đây là lần thứ ba Trung Quốc đăng cai, sau Thượng Hải năm 2001 và Bắc Kinh năm 2014. Bộ Ngoại giao Trung Quốc kỳ vọng hội nghị sẽ thông qua Tuyên bố Thâm Quyến.
“Chúng tôi mong muốn cùng các bên thông qua Tuyên bố Thâm Quyến.” — Mao Ning
Phô diễn tham vọng công nghệ
Ở một khía cạnh nào đó, chính địa điểm tổ chức đã là một tuyên bố. Thâm Quyến là nơi đặt trụ sở của những công ty bị Washington coi là rủi ro an ninh quốc gia như Huawei và ZTE, cùng các phòng thí nghiệm AI đang chạy đua thu hẹp khoảng cách với Mỹ. Theo giáo sư Minxin Pei của Claremont McKenna College, ông Tập muốn cho thấy Trung Quốc vẫn vững vàng bất chấp các biện pháp hạn chế thương mại của Mỹ.
“Trung Quốc vẫn có thể phát triển tốt bất chấp nỗ lực toàn diện của Mỹ nhằm triệt hạ họ.” — Minxin Pei
Bắc Kinh thường dẫn chứng bộ xử lý tự phát triển của Huawei và các mô hình AI đột phá của DeepSeek như bằng chứng cho thấy lệnh hạn chế chip của Mỹ từ năm 2022 đã thất bại. Trung Quốc cũng tự định vị là đối tác chia sẻ công nghệ AI với các nước, đối trọng với nỗ lực của Mỹ nhằm xây dựng chuỗi cung ứng AI độc lập với Trung Quốc.
Cái bóng của bê bối gián điệp
Chưa đầy ba tuần trước hội nghị, The New York Times đưa tin một nữ doanh nhân Trung Quốc có quan hệ thân thiết với ông Jensen Huang bị phát hiện chuyển thông tin tình báo cho Bắc Kinh. Ông Huang sau đó từ chức Giám đốc điều hành Nvidia.
Trung Quốc bác bỏ cáo buộc, kêu gọi Mỹ ngừng dựng lên “câu chuyện gián điệp” làm cái cớ để phong tỏa công nghệ.
Bê bối không làm đổ vỡ cuộc gặp Tập - Trump, khi ông Trump nói không có ý định nêu vấn đề này để tránh làm mất lòng nước chủ nhà. Tuy vậy, cái giá đã hiện hữu: ngày 16/11, chính quyền Mỹ ban hành quy định ngăn các công ty Trung Quốc tiếp cận chip Nvidia tiên tiến qua trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba, đồng thời yêu cầu giấy phép xuất khẩu chip sang Malaysia, Singapore, Thái Lan, Indonesia và Brazil.
Thặng dư nghìn tỷ USD và nỗi lo của đối tác
Cỗ máy xuất khẩu của Trung Quốc gần như không có đối thủ: thặng dư thương mại 10 tháng đầu năm đã vượt 1.000 tỷ USD, trên đà phá kỷ lục năm ngoái. Vì thế, Bắc Kinh quảng bá APEC như dịp để khu vực bảo vệ tự do thương mại, phản đối chủ nghĩa bảo hộ. Tuy nhiên, giới phân tích chỉ ra những động thái cho thấy Trung Quốc đang hướng nội:
Tìm cách đẩy lùi thương hiệu công nghệ, điện tử và ô tô nước ngoài để ưu tiên doanh nghiệp nội địa.
Đảng Cộng sản cam kết mở rộng hiện diện bên trong các công ty internet.
Kiểm soát xuất khẩu đất hiếm từ năm ngoái và gần đây hạn chế xuất khẩu hàng chục công nghệ, từ drone đến mô hình AI.
Trung Quốc khẳng định các biện pháp này là phản ứng trước danh sách đen và lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ. Một cựu chuyên gia hoạch định chính sách của Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi cách tiếp cận này là “mở cửa có kiểm soát”, nơi an ninh được coi trọng ngang tăng trưởng. Theo giáo sư Yuen Yuen Ang của Đại học Johns Hopkins, giới lãnh đạo Trung Quốc nhận thức rằng thời kỳ hoàng kim của toàn cầu hóa đã qua.
Trump, Putin... và có thể cả Kim Jong-un
Ông Tập dự kiến ngồi cùng bàn với ông Trump và ông Putin vào thứ Năm, một cuộc gặp chưa từng có tiền lệ mà Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi là có “ý nghĩa đột phá”. Nhà Trắng cho biết ông Trump muốn bàn về kiểm soát vũ khí hạt nhân và cuộc chiến Iran, còn ông Trump nói sẽ đề cập cả chiến sự Ukraine. Với Bắc Kinh, cuộc gặp giúp khắc họa Trung Quốc như một cường quốc có khả năng đưa Washington và Moscow ngồi chung bàn.
Nhưng hình ảnh ấy cũng nhạy cảm. Ông Zhao Long của Viện Nghiên cứu Quốc tế Thượng Hải cho rằng Bắc Kinh ngần ngại dẫn dắt đàm phán hòa bình để tránh ấn tượng các cường quốc đang chia nhau lợi ích của nước khác. Ông Trump còn nói có thể gặp Kim Jong-un; người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun cho biết không có thông tin, trong khi Điện Kremlin nói ông Putin có thể gặp ông Kim nếu nhà lãnh đạo Triều Tiên tới Trung Quốc.
















