“Ai đến trước sẽ đặt luật chơi”
Trong khi giới chức khắp thế giới lo ngại về rủi ro của trí tuệ nhân tạo, kể cả viễn cảnh các tác nhân AI vượt khỏi tầm kiểm soát và gây hại cho con người, ông Fedorov cho rằng Ukraine đang đối mặt với nguy cơ diệt vong thực sự từ Nga và không thể kìm hãm AI trên tiền tuyến. Ông khẳng định:
Điều quan trọng nhất với Ukraine là tồn tại và giữ gìn nền độc lập.
Theo ông, mối lo lớn nhất là Nga và các đồng minh sẽ tiến nhanh hơn tới robot AI và máy bay không người lái hoàn toàn tự hành, không cần liên lạc. Khi những robot đầu tiên được triển khai, quá trình này sẽ không thể đảo ngược. Vì vậy, câu hỏi là ai sẽ dùng trước, ai quản lý và quản lý thế nào; ưu tiên của Ukraine là đi trước, giành lợi thế và định ra luật chơi, còn việc điều chỉnh sẽ tính sau.
Từ Bộ trưởng tới đối thủ chính trị
Từng là Bộ trưởng Chuyển đổi số, ông Fedorov được ghi nhận là người góp phần xây dựng phi đội máy bay không người lái giúp Ukraine cầm chân Nga. Mùa hè này, ông bất ngờ bị Tổng thống Zelensky cách chức trong một cuộc cải tổ chính phủ, chỉ sáu tháng sau khi nhậm chức Bộ trưởng Quốc phòng, làm dấy lên các cuộc biểu tình đòi phục chức cho ông.
Ông Zelensky cho biết lý do là ông Fedorov không thể phối hợp với cựu Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky, người sau đó cũng bị thay; còn ông Fedorov cho rằng mình bị sa thải vì thúc đẩy cải cách, trong đó có kiểm toán chi tiêu quân sự. Nhà phân tích Volodymyr Fesenko nhận xét ông Fedorov giống một phiên bản mới của ông Zelensky, nhưng thiên về công nghệ, hiện đại và đổi mới hơn.
Tuy vậy, những bước đi gần đây đã khiến nhiều người ủng hộ xa lánh ông, nhất là lời kêu gọi tổ chức bầu cử, điều bị cấm khi thiết quân luật, và việc nhận làm cố vấn tự do cho Bộ Quốc phòng Italy. Ông Fedorov bảo vệ lập trường, cho rằng đất nước cần một chu kỳ dân chủ mới với những con người hiểu cuộc khủng hoảng và chiến tranh, trong bối cảnh nhóm thân cận của ông Zelensky vướng nhiều bê bối tham nhũng năm nay.
Đội quân robot và sự hậu thuẫn của Palantir
Tháng trước, ông Fedorov thông báo thành lập công ty công nghệ quốc phòng với CEO Palantir Alex Karp là nhà đầu tư chính. Ông cho biết Karp là người đầu tiên gọi điện cho ông sau khi bị cách chức, và ông vẫn giữ liên lạc trực tiếp với các tỷ phú công nghệ Mỹ, trong đó có Elon Musk. Kế hoạch của ông gồm:
- Robot thay người:** xây dựng một “đội quân robot” giúp cứu sinh mạng và bù đắp tình trạng thiếu quân, khi ở một số khu vực tiền tuyến, lính Nga đông hơn lính Ukraine tới sáu lần.
- Robot hình người:** đưa robot hình người “cơ bản” đầu tiên ra chiến trường trong vòng sáu tháng.
- Máy bay đánh chặn:** một bộ phận của công ty sẽ phát triển thiết bị đánh chặn để chống các đợt không kích của Nga.
Robot và các hệ thống bán tự hành đã có mặt trên chiến trường nhưng chưa ở quy mô lớn. Cuối tuần qua, Kyiv đã lắp đặt các tháp súng robot dẫn đường bằng AI quanh thành phố để bắn hạ máy bay không người lái. Theo nhà phân tích quân sự Michael Kofman của Quỹ Carnegie, phương tiện mặt đất không người lái là một trong những lĩnh vực tăng trưởng chính của quân đội Ukraine, hỗ trợ hậu cần, sơ tán thương binh và trong một số trường hợp thực hiện nhiệm vụ chiến đấu. Ông Fedorov khẳng định công ty không có kế hoạch bán phần lớn cổ phần cho Palantir và Palantir không được tiếp cận dữ liệu chiến trường của Ukraine.
Những câu hỏi về đạo đức và rủi ro
Kế hoạch của ông Fedorov vấp phải nhiều nghi vấn. Giới phê bình viện dẫn luật chống tham nhũng của Ukraine, vốn hạn chế giao dịch giữa cựu quan chức với các công ty mà họ từng ra quyết định liên quan trong vòng một năm sau khi rời nhiệm sở, trong khi khi còn là Bộ trưởng, ông từng giám sát hợp tác sâu rộng với Palantir. Ông Karp cũng bị một số người chỉ trích vì các quan điểm trong sách của mình, còn Palantir vướng tranh cãi về bảo vệ dữ liệu. Ngoài ra, việc một cựu bộ trưởng từng nắm thông tin mật làm cố vấn cho chính phủ nước ngoài cũng gây băn khoăn.
Một số người khác cho rằng tầm nhìn về robot hình người là sự phân tán, không đáp ứng nhu cầu cấp bách nhất của Ukraine là thiếu tên lửa và thiết bị đánh chặn. Chính ông Fedorov thừa nhận mức độ nguy hiểm khi so sánh robot và máy bay không người lái tự hành với vũ khí hạt nhân, chỉ khác ở chỗ chúng dễ tiếp cận và khó kiểm soát hơn. Ông kêu gọi một “Dự án Manhattan mới” cùng các công ty phương Tây để phát triển công nghệ chiến tranh tiên tiến.














